Gebouw

Bouw en interieur

Affiche van de Artis Schouwburg, 1892 (foto Gemeente Archief Amsterdam).De Hollandsche Schouwburg werd ontworpen door architect Bombach, die hiervoor inspiratie opdeed in het buitenland. Op 9 oktober 1891 werd met de bouw begonnen.

De Hollandsche Schouwburg was toegankelijk via een dubbele entreedeur die uitkwam op een witgemarmerde gang. Vanuit hier kon het publiek rechtstreeks de zitplaatsen in de zaal bereiken of de trappen opgaan die naar de balkons en loges leidden. De zaal bood zitgelegenheid aan 1360 toeschouwers en was opgedeeld in diverse rangen. Bij iedere rang hoorde een eigen koffiekamer waar bezoekers in de pauze konden verblijven. De zaal was wit en werd verlicht door een enorme gaskroonluchter met 140 lichten. Overdag liet het gekleurde glas van het plafond licht door. Het toneel was vijftien meter diep en bijna elf meter breed. De orkestbak lag diep zodat het zicht op het toneel niet werd belemmerd. Boven het toneel hing een buizenconstructie die met waterbesproeiing voor brandveiligheid moest dienen. In het gebouw waren nooduitgangen en brandtrappen aangebracht. Deze veiligheidsmaatregelen waren anno 1892 erg modern en menig journalist schreef hier enthousiast over.

Plantage Middenlaan 24

De Hollandsche Schouwburg werd gebouwd in het hart van de negentiende eeuwse Plantagebuurt. Op de Plantage Middenlaan 24 stond eerder het huis van dr. Westerman, de voormalig directeur van de dierentuin Artis aan de overkant van de straat. In de eerste twee jaar van haar bestaan heette de Hollandsche Schouwburg dan ook de Artis Schouwburg. Op 5 mei 1892 werd de nieuwe Schouwburg in gebruik genomen. In deze chique uitgaansbuurt met veel restaurants en cafés was de Artis Schouwburg het vierde theater, en tevens de grootste en meest luxueuze. Er werden operettes opgevoerd. Mascotte, de openingsvoorstelling, was een reuze succes. Tijdens de openingsfeestelijkheden in 1892 werd nog optimistisch gedicht: De tempel is voltooid! Wat ook mocht vallen of vergaan, de Artis Schouwburg nooit. Echter twee jaar later door geduchte concurrentie van onder andere de Frascati Schouwburg (later Rika Hopper Theater) iets verderop in de straat, stond de inventaris op straat en was de Artis Schouwburg failliet. Vanaf dat jaar ging het gebouw aan de Plantage Middenlaan 24 verder onder de naam Hollandsche Schouwburg.

Renovatie

De zaal zoals die na de renovatie van 1930 eruit zag (foto Nederlands Theater Instituut).Na een kleine veertig jaar intensief gebruik was de inrichting van de Hollandsche Schouwburg verouderd en werd het theater door architect Wolter Bakker geheel herzien. Na de renovatie waren er nog twee van de drie balkons over en bood de Hollandsche Schouwburg zitgelegenheid aan zo'n 800 bezoekers. Het glas in het plafond verdween. De zaal werd zo van het daglicht afgesloten en indirect verlicht met elektrische verlichting. Het toneel werd ook kleiner. De gevel met zijn klassieke beeldengroepen bleef onveranderd. Toen het gebouw ongeveer twaalf jaar later als deportatieplaats werd gebruikt, zag het eruit zoals het in 1930 door Bakker ontworpen was.

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl