Sam de Wolff

Sam de Wolff was een vooraanstaand socialist en zionist. Zijn hele werkzame leven heeft hij die beide hoedanigheden met elkaar proberen te verzoenen. Hij publiceerde meerdere boeken waaronder een geschiedenis van de joden in Nederland en zijn in 1954 verschenen autobiografie "Voor het land van belofte. Sam de Wolff overleed op 24 november 1960 in Amsterdam.

De bekende socialist en zionist Sam de Wolff werd op 13 augustus 1878 in het Friese Sneek geboren als zoon van de bemiddelde koopman in manufacturen Abraham de Wolff en Goudtje de Vries. Hij groeide op als een van de negen kinderen in dit joodse gezin. Omdat Friesland zoveel als de bakermat van het Nederlandse socialisme zou worden, werd Sam de Wolff in zijn jonge jaren niet alleen gevormd door zijn joodse achtergrond maar ook door het opkomende socialisme. Vanaf zijn 6e tot aan zijn 13e jaar kreeg hij in zijn geboorteplaats joodse les van S. Schaap, de plaatselijke rabbijn. Daarnaast werd hij geconfronteerd met het antisemitisme en met de pogroms in Rusland en het daaruit voortvloeiende vluchtelingenprobleem. Ook raakte hij betrokken bij de zionistische beweging.
Zijn hele leven heeft Sam de Wolff jodendom en socialisme met elkaar proberen te verzoenen. Dankzij zijn joods-religieuze opvoeding was hij goed thuis in de Tenach en daarnaast verdiepte hij zich al in zijn Friese tijd in de socialistische literatuur en beweging. Daarbij waren Karl Marx, Otto Bauer en Karl Kautsky zijn intellectuele leidslieden. Met laatstgenoemde zou Sam de Wolff later in zijn leven ook een persoonlijke vriendschapsband opbouwen. Zijn socialistische engagement zette hij vanaf 1897 in Amsterdam voort waar hij naartoe was gegaan om medicijnen te studeren. Een studie die hij voortijdig afbrak, wat tot een langdurige breuk met zijn vader zou leidden op wiens aandringen hij aan deze studie begonnen was. Zelf was De Wolff liever wiskunde gaan studeren.
Aanvankelijk hield De Wolff zich in leven door het geven van bijlessen boekhouden. Aanvankelijk had hij het niet breed, maar vanaf omstreeks 1920 bouwde hij een goed bestaan op als accountant. Daarnaast was hij politiek actief. Zo was hij al in 1898 in Amsterdam lid geworden van de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP). In 1904 sloot hij zich aan bij de Nederlandse Zionisten Bond (NZB) maar verliet deze volgens hem te burgerlijke beweging al weer snel om later toenadering te zoeken tot de mede dankzij hem tot stand gekomen Poale Zion-beweging. Een beweging die, net als De Wolff zelf, socialisme en jodendom met elkaar probeerden te verenigen. Vanaf 1935 sloot Poale Zion zich overigens weer aan bij de NZB, waarbinnen het nu de grootste fractie vormde. Voor De Wolff stond vast dat een joodse staat tevens socialistisch moest zijn.
Een paar jaar voor de Duitse bezetting bezochten De Wolff en zijn eerste vrouw, Sara Veldman (met wie hij in 1910 getrouwd was en met wie hij een zoon kreeg), Palestina. Tijdens de bezetting was De Wolff actief in allerlei huiskamerbijeenkomsten. Deze bijeenkomsten werden georganiseerd omdat officiële joodse verenigingen niet meer waren toegestaan. Vroeg in de oorlog, op 12 december 1941, overleed zijn vrouw, die al sinds 1930 aan een ernstige ziekte leed. Tot de zomer van 1943 gingen de huiskamerbijeenkomsten door waarbij Sam de Wolff actief participeerde. Omdat De Wolff op de zogenaamde Palestinalijst stond, werd hij vanuit Westerbork niet naar een vernietigingskamp, maar naar het zogenaamde 'Vorzugslager' Bergen-Belsen gedeporteerd vanwaar hij in de zomer van 1944 werd uitgewisseld tegen Duitse krijgsgevangenen in Palestina. Op 10 juli 1944 kwam hij in Haifa aan, een reis die hij per trein aflegde. In November 1945 keerde hij terug naar Nederland waar hij actief werd in de linker vleugel van de PVDA en waar hij begin 1946 trouwde met zijn tweede vrouw, de verpleegkundige Annie Gruntjes.
In 1947 stapte De Wolff vanwege de politionele acties uit de PVDA maar in 1952 werd hij weer lid. Nog altijd probeerde hij socialisme en jodendom met elkaar te verenigen. Volgens hem konden de joden pas veilig wonen in een socialistische maatschappij. In de loop van zijn leven publiceerde Sam de Wolff verschillende boeken, waaronder een "Geschiedenis der Joden in Nederland" (Amsterdam 1960) en het boek "En Toch…! Driekwart eeuw socialisme in vogelvlucht" (Amsterdam 1951) en in 1954 zijn autobiografie "Voor het land van belofte" Hoewel De Wolff verschillende malen heeft aangegeven zijn oude dag in Israël te willen doorbrengen is het daar nooit van gekomen. Sam de Wolff overleed op 24 november 1960 in Amsterdam.

Collectie en mediatheek

 Verzamelde opstellen uit het werk van Berl Katznelson  194[?]
Verzamelde opstellen uit het werk van Berl Katznelson.
Collectie > Literatuur > 11505803

meer treffers in Collectie > Literatuur