Mozes Salvador

Mozes Salvador werd op 26 januari 1813 op de Amsterdamse Keizersgracht geboren. Na in Leiden rechten te hebben gestudeerd, begon hij een militaire carriere. Vervolgens werd hij politiek actief in een radikale beweging die zich "de volksmannen" noemde. Hij was lid van de Gemeenteraad van Haarlem en van de Provinciale Staten van Noord-Holland. Hij overleed op 30 oktober 1884 in het psychiatrisch ziekenhuis Meerdenberg in Bloemendaal.

Mozes Salvador werd op 26 januari 1813 op de deftige Amsterdamse Keizersgracht geboren als zoon van Abraham Salvador en Rebecca Teixeira. De familie Salvador behoorde tot de top van de sefardische elite. Onder koning Willem I werd zijn vader in de adelstand verheven. Ook zijn zoon Mozes Salvador werd in de adelstand verheven en mocht zich vanaf zijn 27e jaar sieren met de titel Jonkheer. Al van jongs af aan zag Mozes Salvador zich in de eerste plaats als Nederlander en pas in de tweede plaats als jood. Toen in 1830 de Belgische Opstand uitbrak stond de 17-jarige jongeling dan ook als goed Nederlander klaar om dienst te nemen en de belangen van het vaderland te verdedigen. Zijn ouders verhinderden dit echter, en dwongen hem in plaats daarvan rechten te gaan studeren in Leiden.
Na enige jaren studie in Leiden begon Mozes Salvador alsnog aan een militaire carriere en wist het tot ritmeester der dragonders te brengen. De grondwet van 1848 betekende een aanzienlijke verruiming van het aantal mensen met politieke rechten. Ook Mozes Salvador profiteerde hiervan en hoopte uit het nieuwe electoraat kiezers te kunnen trekken. Vanaf 1848 stelde hij zich dan ook kandidaat voor de raad van de stad Haarlem. Daar hij de joodse godsdienst zag als een obstakel voor werkelijke emancipatie sloot hij zich in 1853 aan bij de Waalse gemeente, zonder zich overigens te laten dopen.
In diezelfde periode belegde hij als een van de eersten politieke meetings, een in Nederland tot dan toe vrijwel onbekend fenomeen. Salvador behoorde tot een radicale politieke beweging die zichzelf "De volksmannen" noemde. Onder andere pleitte Salvador voor openbaarheid van bestuur en een soort broederschap van alle geloofsrichtingen. In de Haarlemse sociëteit "Trouw moet blijcken" raakte Salvador regelmatig in conflict met leden van de niet-joodse elite. Zo kwam het zelfs tot een vechtpartij tussen hem en Mr. C.J. Enschede. Als gevolg van deze affaire belandde Salvador zelfs enige dagen in het gevang.
In 1851 werd Mozes Salvador gekozen in de Gemeenteraad van Haarlem. In 1853 kreeg hij ook zitting in de Provinciale Staten van Noord-Holland. Tegenstanders van Salvador wisten hem door het starten van een juridische procedure uit de raad te werken. Als gevolg van het proces werd hij veroordeeld tot een maand gevangenisstraf. Tevens verloor hij voor vijf jaar zowel zijn actief als zijn passief kiesrecht. Na zijn vrijlating werd hij naar het schijnt met enthousiamse door de Haarlemmers ingehaald. Bij de eerste de beste gelegenheid kozen de Haarlemmers hem weer in de Gemeenteraad. Die plek kon hij echter gezien de gerechtelijke uitspraak niet innemen.
Radicalen als A.H. van Gorcum en Jan de Vries, met zijn beruchte blad "Asmodee", bleven Salvador steunen. Toen in 1869 de Eerste Internationale werd opgericht en de achtergestelden uit het volk als het ware het heft in eigen handen namen was de rol van de zogenaamde "volksmannen" snel uitgespeeld. Mozes Salvador overleed als een vergeten man op 30 oktober 1884 in de inrichting Meerenberg te Bloemendaal.

Mozes Salvador

Mozes Salvador (1748-1824) werd geboren in Londen, maar verhuisde naar Den Haag waar hij trouwde met Sara Lopes Suasso. In 1821 werden hij en zijn gezin in de adelstand opgenomen door Koning Willem I. Mozes Salvador maakte deel uit van de commissie die de eerste grondwet van Nederland samenstelde.

Mozes Salvador werd op 14 November 1748 in Londen geboren als zoon van Jacob Salvador en Esther Portello. Later verhuisde hij naar Den Haag waar hij in 1771 trouwde met Sara Lopes Suasso. Hij was een nakomeling van Don Josua Rodrigues (alias Josua Salvador) die in de eerste helft van de zeventiende eeuw in Amsterdam woonde. Zijn vrouw was een afstammeling van Don Antonio Lopes Suasso, baron van Avernas le Gras, die in 1685 in Den Haag was overleden. Het was diens zoon Francesco geweest die in 1688, het jaar van de "Glorious Revolution", de oversteek van stadhouder Willem III naar Engeland mede had gefinancierd. Mozes Salvador en zijn vrouw behoorden als nazaten van deze illustere voorouders dus duidelijk tot de absolute top van de Portugees-joodse elite. Uit het huwelijk tussen Mozes en Sara werden, als we ons beperken tot degenen die de volwassenheid zouden halen, zeven kinderen geboren: vijf dochters en twee zonen.
Omstreeks 1792 betrokken Mozes Salvador en zijn gezin een groot huis aan de Prinsessegracht in Den Haag. Het was in de achterzaal van dit huis dat er in de eerste jaren van de negentiende eeuw regelmatig amateurtoneelvoorstellingen werden opgevoerd waarbij de verschillende rollen veelal door familieleden werden gespeeld. Zo speelden onder andere Rachel en Sarah Salvador, beiden dochters van Mozes, rollen in de verschillende voorstellingen. Het waren, zoals toen bij de elite gebruikelijk was, uitsluitend Franstalige voorstellingen die werden opgevoerd. Zo kon men in huize Salvador stukken zien met nu veelal vergeten titels als "Mélanide", "Les fausses infidélités" en "Adélaide". De verschillende toneelspelende familieleden hadden zich verenigd in een gezelschap dat zich "La société des amateurs" noemde. Dit gezelschap was al in 1798 met het geven van dergelijke voorstellingen begonnen.
In het Joods Historisch Museum zijn een tweetal portretten van Mozes Salvador aanwezig. Omstreeks 1790 liet hij zich in pastel portretteren door Izaäk Schmidt. We zien een modieus geklede heer met rood colbert en grijze pruik die de beschouwer met een enigszins hooghartige blik aankijkt. Bijna dertig jaar later liet hij zich, ditmaal in olieverf, portretteren door James Northcote. Dezelfde hooghartige blik kijkt ons aan. Het gezicht is ouder geworden maar ook interessanter. Een man die veel gezien heeft en het duidelijk in het leven gemaakt heeft. Onder Willem I zou hij tot grote hoogte stijgen. Zo maakte hij deel uit van de commissie die de eerste grondwet van het Koninkrijk der Nederlanden moest samenstellen en werden hij, zijn gezin en hun toekomstige nazaten in 1821 door Koning Willem I. in de adelstand verheven. Zij mochten vanaf dat moment het predikaat "Jonkheer" en "Hoog Wel Geboren" voeren. Deze eer hem en zijn familie gebracht zou Mozes Salvador niet lang meer overleven. Hij overleed drie jaar later op 11 juni 1824 in zijn woonplaats Den Haag.

Collectie en mediatheek

 [Portret van C. Mozes Salvador]  1815
Halffiguur met hoofd en trois quart naar rechts. Oude man, kort grijs haar. Wit
hemd tot onder zijn kin, geel vest met hoog opstaande kraag, zwarte jas. Boek rechts ...
Collectie > Museumstukken > 03875

 [portret Jhr. Mozes Salvador (?)]  1790 (ca.)
Man, ten halver lijve staande, en trois quart naar links. Pruikdragend en gekleed
in laat 18e eeuwse kledij met overhemd met halsdoek en rode colbert.
Collectie > Museumstukken > 06684

 Zakboekje  1835
Zakboekje van jonkheer Mozes Salvador (1813-1884), 1837.
Collectie > Documenten > 00008619

meer treffers in Collectie > Documenten

 Jhr. Mozes Salvador (1813-1884) : volksman in Haarlem  1983
Jhr. Mozes Salvador (1813-1884) : volksman in Haarlem.
Collectie > Literatuur > 11508662

 Algemeene vergadering der vereeniging voor 't Nederl. volksonderwijs.  1873
Reactie op een artikel in het "Schoolblad, courant voor ... onderwijs"
waarin dhr. JA Levy werd bespot en bekritiseerd.
Collectie > Joodse pers > 20021397