Jacques Presser

Wageningen, J. van

Drukker, J.

Presser (1899-1970) werd te Amsterdam geboren. Werkte na z'n middelbare schooltijd enige tijd als kantoorbediende. Na een studie geschiedenis werd hij leraar aan het Vossiusgymnasium. Tijdens de oorlog dook Presser onder. Zijn eerste vrouw werd in Sobibor vermoord. Na de oorlog werd hij hoogleraar te Amsterdam.

Jacques Presser (1899-1970) werd geboren op het Amsterdamse Waterlooplein, in het hart van de oude jodenbuurt. Zijn ouders, Gerrit Presser en Aaltje Stempel, waren tamelijk arm. Zijn vader was diamantbewerker en werkte zich later op tot kleine fabrikant. Werkloosheid in het diamantvak bracht het gezin Presser er in 1903 toe naar Antwerpen te verhuizen. Hier woonde de jonge Jacques tot 1907. Hij deed er een Vlaams accent op dat hij nooit helemaal kwijt zou raken. Terug in Amsterdam werd Presser dan ook vaak "De Belg" genoemd. Nadat Presser mislukt was als leerling aan de HBS bezocht hij de Openbare Handelsschool, waar hij in 1917 eindexamen deed. Na zijn eindexamen werkte Presser enige tijd als kantoorbediende. In 1919 kreeg hij door een particuliere studiebeurs de kans te gaan studeren. Na het staatsexamen Gymnasium-A ging hij Geschiedenis en Nederlands studeren aan de Universiteit van Amsterdam. In 1926 promoveerde Presser cum laude op een proefschrift getiteld "Das Buch 'De Tribus Impostoribus'".
Presser kwam uit een geassimileerd joods gezin. Zijn vader was een overtuigd socialist. In "Gesprekken met Jacques Presser" vertelt hij dat de bekende socialistische voorman Henri Polak bij hem thuis zoveel als de 'huisheilige' was. De invloed en het gezag van Henri Polak was zo groot dat iemand hem ooit "De rebbe der diamantbewerkers" noemde. In het jaar waarin Presser promoveerde, werd net het Amsterdamse Vossiusgymnasium opgericht. Hier werd Presser leraar geschiedenis. In deze jaren concentreerde Presser zich vooral op de onderwijskundige kant van zijn vak. De wetenschappelijke kant ontwaakte pas weer in 1930, toen hij in contact kwam met de bekende historicus Jan Romein. Deze bood hem aan docent te worden aan het Instituut voor Historische Leergangen, een mede door Romein opgerichte MO-opleiding.
Onder invloed van de gebeurtenissen in Duitsland publiceerde Presser in 1939 in de bundel "Antisemitisme en Jodendom" het artikel 'Het antisemitisme als historisch verschijnsel'. De Duitse inval in 1940 was voor Presser een traumatische ervaring, die resulteerde in een mislukte poging tot zelfmoord. Van 1941 tot 1943 werkte Presser aan het Joods Lyceum. Zijn baan aan het Vossiusgymnasium was hij door de anti-joodse maatregelen van de bezetter kwijtgeraakt. In 1943 dook Presser onder. Zijn vrouw, Deborah Appel, met wie hij in 1936 was getrouwd, werd in maart 1943 opgepakt en als 'strafgeval' naar Westerbork gestuurd. Van daar uit werd ze vrijwel onmiddellijk doorgestuurd naar het Poolse vernietigingskamp Sobibor. Te midden van al deze rampspoed wist Presser nog de kracht op te brengen aan een boek te beginnen: "Amerika. Van kolonie tot wereldmacht", dat in 1949 werd uitgegeven.
Na de oorlog hervatte Presser zijn werk als leraar aan het Vossiusgymnasium. Vanaf 1946 combineerde hij deze baan met een lectoraat aan de Faculteit der Letteren van de Universiteit van Amsterdam. In 1959 volgde hij Romein op als hoogleraar Algemene en Vaderlandse Geschiedenis vanaf de Middeleeuwen. De Kroon verzette zich aanvankelijk tegen de benoeming van Presser vanwege diens linkse ideeën. Een deel van zijn oorlogsherinneringen legde Presser vast in de novelle "De nacht der Girondijnen". In zijn meest bekend boek "Ondergang" (1965) behandelt Presser de vervolging en verdelging van het Nederlandse jodendom. Op 30 april 1970 overleed Jacques Presser in zijn geboortestad Amsterdam.

Collectie en mediatheek

 Homo submersus : een roman uit de onderduik  2010
Homo submersus : een roman uit de onderduik.
Collectie > Literatuur > 12015343

meer treffers in Collectie > Literatuur