Henri Polak

Botermarkt, Han van de

Cirsium Palustre

Henri Polak (1868-1943) werd geboren in Amsterdam. Hij kreeg een opleiding tot briljantslijper. Vanaf 20-jarige leeftijd was hij betrokken bij de socialistische beweging. Hij was lid van de SDB en was betrokken bij de oprichting van de ANDB, waarvan hij jarenlang voorzitter is geweest. Hij overleed in 1943 te Laren.

Op de Amsterdamse Botermarkt, het latere Rembrandtplein, werd op 22 februari 1868 Henri Polak geboren. Hij was het oudste kind van een diamantslijper die zich had opgewerkt tot zelfstandig juwelier. Door die achtergrond leek hij eerder voorbestemd juwelier of diamanthandelaar te worden dan vakbondsleider. Na een joodse lagere school van enige standing te hebben doorlopen, liet zijn vader hem opleiden tot diamantslijper. Daardoor zou hij verzekerd zijn van een goed inkomen. Van 1887 tot 1890 werkte Polak in Londen. Over dit verblijf vertelt Henri Polak in een interview met I. Santcroos in "De Vrijdagavond" van 1926: "Het was daar dat ik mijn eerste aanraking kreeg met de vakbeweging, doordat ik lid was geworden van een vereeniging van diamantbewerkers". Het luisteren naar socialistische speeches in de Londense parken brachten hem naar eigen zeggen tot het socialisme. Verder leerde hij er "Het communistisch manifest" van Karl Marx en Friedrich Engels kennen. Ook om meer persoonlijke redenen was zijn verblijf in Londen van belang. Hij ontmoette er namelijk Emily Nijkerk, die later zijn vrouw zou worden.
Terug in Amsterdam kreeg hij werk op het atelier van Andries van Wezel. Daar werkte hij samen met geestverwanten als Bram Loopuit, Herman Kuijper en Dolf (A.S.) de Levita en maakt hij kennis met Franc van der Goes. De laatste werd de geestelijk leidsman van het trio Polak, De Levita en Bram's broer Jos Loopuit. Van der Goes stimuleerde hun belangstelling voor kunst en cultuur en maakte hen wegwijs in het marxistisch socialisme. Ook maakte hij van hen overtuigde voorstanders van het parlementair socialisme. Polaks werk bij het atelier van Van Wezel wordt dan ook van groter belang geacht voor zijn socialistische ontwikkeling dan zijn verblijf in Londen.
De periode 1890-1894 was voor Polak een periode waarin hij belangrijke kennis en ervaring opdeed voor z'n latere loopbaan, met name op het gebied van journalistiek, politiek en vakorganisatie. In 1891 en 1893 werd hij achtereenvolgens secretaris van de Afdeling Amsterdam en van de Centrale Raad van de Sociaal Democratische Bond. In 1893 nam hij naast P.J. Troelstra en Van der Goes zitting in de redactie van "De Nieuwe Tijd". Met Troelstra kreeg Polak grote ruzie en Van der Goes wist hem er in augustus 1894 maar met moeite toe te brengen met Troelstra samen te werken bij de oprichting van de SDAP. Een paar maanden later werd Henri Polak benoemd tot voorzitter van de net opgerichtte Algemene Nederlandse Diamantbewerkers Bond (ANDB). De ANDB werd zijn levenswerk. Met deze vakbond wilde hij de diamantbewerkers welvarender maken en hen bovendien ontwikkelen tot klassenbewuste, solidaire socialisten met belangstelling voor kunst en wetenschap. Hij probeerde, met andere woorden, de arbeiders te 'beschaven'. Dat deed hij onder andere door artikelen te schrijven in het "Weekblad" van de ANDB en het houden van lezingen. Bovendien zorgde hij voor een welvoorziene bibliotheek in het ANDB-gebouw.
Toen in Duitsland de Nationaal-Socialisten aan de macht waren gekomen, begreep Polak dat het leven van miljoenen joden - ook de Amsterdamse - op het spel stond. Herhaalde malen waarschuwde hij als lid van de Eerste Kamer voor de gevaren die de NSB voor de democratie opleverde. Hij drong dan ook aan op een verbod van deze partij. In juli 1940 werd Polak door de Duitsers gearresteerd. Na zijn vrijlating in 1942 voelde hij zich naar eigen zeggen gebogen, maar niet gebroken. Op 17 februari 1943 overleed Polak aan de gevolgen van een longontsteking, net op tijd om niet gedeporteerd te worden.

Collectie en mediatheek

 Brief  1924-12-15
Vriendschappelijke brief van Henri Polak aan Andries de Rosa, over zijn activiteiten
in de AVVL, zijn afscheid van de Diamantbewerksbond, en zijn activiteiten als ...
Collectie > Documenten > 00009246

meer treffers in Collectie > Documenten

 Joden in nood .....! : een reportage door M. Sluyser  1932
Joden in nood ..... een reportage door M. Sluyser.
Collectie > Literatuur > 12004615

meer treffers in Collectie > Literatuur

 De Portugeesche joden in de Amsterdamsche diamantnijverheid  1925
titel, De Portugeesche joden in de Amsterdamsche diamantnijverheid. auteur, Polak,
Henri. maker, Polak, Henri. bron, De Vrijdagavond, vol. 2(1925), nr. ...
Collectie > Joodse pers > 20005381

meer treffers in Collectie > Joodse pers