Leon Modena

Jehudah Arjeh ben Isaac

Leon Modena werd in 1571 te Venetie geboren. Al jong toonde hij belangstelling voor torastudie. Toch werd hij pas toen hij bijna veertig was tot rabbijn in Venetie benoemd. Modena schreef vele werken, waaronder een over joodse riten en een autobiografie getiteld "Chajee Judah". Hij overleed in 1648 in Venetie.

Leon Modena werd op 23 april 1571 in Venetië geboren als zoon van Isaac Modena en Rachel Halevi. Zowel de familie van zijn vader als die van zijn moeder stonden bekend vanwege hun rijkdom en wetenschappelijke belangstelling. De familie van zijn vader had bovendien een stamboom die zo'n vijfhonderd jaar terugging. Het betrof hier een oude Franse familie die Frankrijk waarschijnlijk in de veertiende eeuw had moeten verlaten tijdens één van de vele verdrijvingen van de joden. Zijn vaderlijke voorouders hadden zich daarna in Viterbo gevestigd en vervolgens in Modena. Zijn moeder was afkomstig uit een asjkenazische familie. Beide ouders waren eerder getrouwd geweest en waren na de dood van hun respectievelijke echtgenoten hertrouwd. De eerste acht maanden van zijn leven bracht Modena door in Venetië. Toen vertrok de familie uit Venetië om zich in Ferrara te vestigen.
Modena toonde zich al op zeer jeugdige leeftijd een veelbelovende leerling. Zo kon hij al op twee-en-eenhalfjarige leeftijd uit de Haftara reciteren en was hij toen hij drie was in staat om het wekelijkse tora-parsje vanuit het Hebreeuws in het Italiaans te vertalen. Toen Modena vier was vertrok de familie naar Cologna da Veneto, een dorpje dat tot de jurisdictie van Venetië behoorde. Hier viel hij als kleuter in het rituele bad dat zijn vader gebouwd had. Deze vroege jeugdherinnering legde Modena vast in zijn autobiografie "Chajee Jehoeda". Een paar jaar later verhuisde de familie nog een keer, ditmaal naar het stadje Montagnana, zo'n vijf mijl van Cologna. Het grootste deel van zijn jeugd bracht Modena door in Ferrara, Cologna en Montagnana. In 1590 vertrok hij op 19-jarige leeftijd naar Venetië waar hij - kort na de dood van zijn beoogde vrouw Esther - trouwde met zijn nicht Rachel Simcha, een zuster van Esther. Rond diezelfde tijd kreeg hij de titel chaweer. Na het huwelijk keerde hij weer terug naar Montagnana om twee jaar later weer naar Venetië terug te keren met zijn een jaar oude zoon Mordechai.
Modena was van plan rabbijn te worden maar zou die ambitie pas op bijna 39-jarige leeftijd realiseren. Om geld te verdienen gaf hij les, schreef hij brieven voor studenten en preekte hij regelmatig in het Italiaans. Om zijn spaarzame inkomsten aan te vullen gaf Modena zich ook over aan het gokken. Een gewoonte die hij zijn hele leven heeft volgehouden. Ook was hij werkzaam in de Hebreeuwse boekhandel. In 1593 publiceerde hij zijn eerste boek "Tevat Noach" (Noachs ark) geheten. In 1603, op 30-jarige leeftijd, had het gezin van Modena (na de dood van diverse kinderen) met drie overlevende zonen en twee dochters de volle omvang bereikt. Met zes monden te voeden was Modena regelmatig genoodzaakt om buiten Venetië werk te zoeken. Zo vertrok hij in augustus 1604 alleen naar Ferrara om daar als onderwijzer te werken in het huis van de gefortuneerde jood Joseph Zalman. Tevens diende hij de joodse gemeente van Ferrara als predikant en godsdienstleraar. Zijn gezin volgde hem spoedig en Modena bleef drie jaar in Ferrara werken. In 1607 keerde hij met zijn gezin terug naar Venetië waar hij tot 1609 leefde van lesgeven en het schrijven van brieven.
In 1609 werd hij - bijna 39 jaar oud - uiteindelijk door de Venetiaanse rabbijnen benoemd tot rabbijn en voorzanger. Rond 1620 was Modena's positie dusdanig verbeterd dat hij belangrijke stukken als derde ondertekende na rabbijnen als Isaac Gershon en Mozes Cohen Porto. Intussen was in 1617 zijn oudste zoon Mordechai overleden als gevolg van alchemistische experimenten die Modena uitvoerde. In 1622 trof Modena een nieuwe ramp. In dat jaar werd zijn jongste zoon Zebulun door een joodse bende vermoord. Hierna stortte hij zich volledig op zijn werk. In 1627 tekende hij inmiddels als eerste; een teken van zijn toegenomen belangrijkheid. In 1629 werd hij directeur van de Academia degl'Impediti, een joodse muziekacademie in het getto van Venetië. Het jaar daarop, in 1629, brak er in Venetië een epidemie uit die ook aan zijn schoonzoon - man van zijn dochter Diana - het leven kostte. In diezelfde periode kwam hij vanwege zijn visie op gokken in conflict met andere rabbijnen. Zij bleven hem echter als hun leider zien.
In 1630 en 1631 brak in Venetië opnieuw een pestepidemie uit die aan velen het leven kostte. Modena overleefde de pestepidemie echter. De laatste jaren van zijn leven waren vol moeilijkheden. Zo vreesde hij voor vervolging door de Inquisitie na het buiten zijn weten uitgeven van zijn boek "Historia de' riti hebraici". Het manuscript van dit werk was oorspronkelijk bedoeld voor een protestants Engels publiek en er stonden nogal wat kritische opmerkingen over het katholicisme in. Deze storm waaide echter over maar helaas niet Modena's andere moeilijkheden. Hij en zijn vrouw werden ziek en hun enig overgebleven dochter had huwelijksproblemen. Ook kreeg hij steeds grotere gokschulden. Ondanks al deze moeilijkheden bleef Modena ook in de laatste tien jaar van zijn leven bezig met het schrijven van brieven, het preken en het geven van onderwijs en publiceerde hij diverse populaire boeken. Op 7 maart 1648 overleed zijn vrouw Rachel. Twee weken later, op zaterdag 21 maart 1748, overleed Modena zelf op 77-jarige leeftijd in zijn geboortestad Venetië.

Collectie en mediatheek

 Notitie  1850 (ca.)
Aantekeningen mbt de vertaling van "Ceremonies et coutumes des Juifs
Traduites de l'Italien de Leon de Modene", circa 1850.
Collectie > Documenten > 00004951

 The autobiography of a seventeenth-century venetian rabbi : Leon Modena's "Life of...  1988 (cop.)
The autobiography of a seventeenth-century venetian
rabbi : Leon Modena's "Life of Judah".
Collectie > Literatuur > 11506370

 Synagogale muziek in de 17de eeuw : de gazzan en het koor  1942
titel, Synagogale muziek in de 17de eeuw : de gazzan en het koor. auteur, Strien,
Lou van. maker, Strien, Lou van. bron, Het Joodsche Weekblad, vol. 2(1942), nr ...
Collectie > Joodse pers > 20009223