Jacob Jehuda Leon

Leon, Jacob Juda

Templo, Jacob Jehuda

Jacob Jehuda Leon, ook wel bekend onder zijn bijnaam Jacob Jehuda Templo, is vooral bekend geworden vanwege het door hem vervaardigde tempelmodel. In 1642 publiceerde hij onder de titel "Afbeeldinge van den tempel Salomonis" een uitgebreide beschrijving van zijn tempelmodel. Het boek werd in vele talen vertaald, onder andere in het Duits, Engels, Spaans, Hebreeuws en Latijn.

Jacob Jehuda Leon werd in 1602 in Portugal geboren als zoon van Simao de Leao (Abraham) de Leon en Felipa de Fonseca. In 1605 vluchtte de familie Leon via Sevilla en Frankrijk naar Amsterdam waar Jacob een leerling werd van de arts en dichter Isaac Uziel (?-1622) die in Amsterdam een talmoedschool had opgericht. In 1628/29 vertrok Leon naar Hamburg waar hij Isaac Athias, eveneens een leerling van Uziël, opvolgde als rabbijn. In 1635 treffen we hem weer aan in Amsterdam waar hij dan chacham (opperrabbijn) is van één van de drie Portugees-joodse gemeentes.
Toen deze drie gemeentes in 1639 werden samengevoegd was er kennelijk voor Jacob Jehuda Leon geen plaats meer en vanaf dat jaar treffen we hem aan in Middelburg waar hij werkzaam was als rabbijn en huisonderwijzer. Tevens werd hij er onderhouden door de theoloog en collegiant Adam Boreel (1603-1667). In die jaren bouwde hij, financieel gesteund door Boreel, een model van de tempel van Salomo. Dat Boreel zoveel belangstelling toonde voor Leons werk aan zijn tempelmodel hing samen met het feit dat hij een aanhanger was van het toen opkomende chiliasme. De aanhangers van deze beweging geloofden dat het einde der tijden nabij was en dat spoedig het duizendjarig rijk onder Jezus Christus zou aanbreken. In dat geval zou men terugkeren naar het Heilige Land en zou de tempel in Jeruzalem herbouwd moeten worden. De bouw van het tempelmodel kreeg in deze chiliastische context een zeer praktisch en op de toekomst gericht doel.
Het is vooral aan dit tempelmodel dat Jacob Jehuda Leon zijn bekendheid te danken heeft. Tijdgenoten gaven hem zelfs de bijnaam Templo. In 1641 voltooide hij zijn model en in 1642 publiceerde hij een boek onder de titel "Afbeeldinge van den tempel Salomonis" waarin hij een uitgebreide beschrijving gaf van zijn tempelmodel. Het boek was behoorlijk populair en er verschenen vertalingen in onder andere het Spaans, Duits, Engels, Latijn en Hebreeuws. Leon maakte zijn model waarschijnlijk naar het voorbeeld van de Jezuïeten Juan Bautista Villalpando (1552/1655-1608) en Hieronymus Pradus (1547-1595). Van deze twee auteurs verscheen tussen 1596 en 1605 een driedelige folio-uitgave van een boek getiteld "Hieronymi Pradi et Ioannis Baptistae Villalpandi in Ezechielem explanationes et apparatus vrbis, ac templi Hierosolymitani". In tegenstelling tot hun geleerde Latijnse Ezechiël-commentaar was Leons beschrijving nadrukkelijk gericht op een breder publiek . Eigenlijk was het ook bedoeld als reclame, want op de titelpagina maakte Leon er nadrukkelijk melding van dat het bedoelde model bij de auteur thuis te bezichtigen was. Bovendien kon men daar zijn boek en prenten van de tempel kopen.
Rond 1643 verhuisde Leon naar Amsterdam. In die tijd verscheen ook een affiche dat het publiek eveneens opriep het model te komen bekijken en zijn boek te kopen. Jacob Jehuda Leon toonde zijn model in zijn huis aan de Korte Houtstraat, een niet meer bestaande straat die lag waar nu de Stopera staat. Er hing een uithangbord met een afbeelding van de tempel. Zijn huis was een bekende toeristisch attractie waar behalve het tempelmodel ook een model van het tabernakel en een voorstelling op schaal van de joden die door de woestijn trokken te zien was. Reisbeschrijvingen uit die tijd, zoals Von Zesens "Beschreibung der Stadt Amsterdam" (1664), maakten melding van Leons 'museum'. Behalve in zijn privémuseum toonde Leon zijn model soms ook op kermissen. Zo is bekend dat het model in 1646 zowel in Den Haag als in Haarlem op de kermis te zien was. Behalve zijn beschrijving van de tempel publiceerde Leon naderhand ook beschrijvingen van het tabernakel (1647) en de verbondsark (1653). In 1670/71 publiceerde hij daarnaast nog een Spaanse psalmvertaling.
In 1675 nam hij zijn beide modellen van tempel en tabernakel mee naar Londen waar hij ze aan het hof van Karel II toonde. Voor zijn vertrek had de bekende diplomaat en secretaris van stadhouder Willem III Constantijn Huygens hem een aanbevelingsbrief meegegeven die gericht was aan de bekende Engelse architect Sir Christopher Wren. In die brief deelde Huygens mee dat Leon hem lang geleden Hebreeuwse literatuurles had gegeven.
Waarschijnlijk in verband met de inwijding van de nieuwe Portugese Synagoge keerde Leon terug naar Amsterdam. Hier overleed Jacob Jehuda Templo op 19 juli 1675 en werd op de begraafplaats van de Portugees-joodse gemeente in Ouderkerk aan de Amstel begraven. Hoezeer men hem met zijn modellen van tempel en tabernakel vereenzelvigde, blijkt uit het feit dat zelfs zijn grafsteen melding maakt van zijn vermaarde modellen.