Herman Heijermans

Falkland, Samuel

Herman Heijermans (1864-1924) werd te Rotterdam geboren. Hij volgde aanvankelijk een handelsopleiding, maar koos uiteindelijk voor de journalistiek. Zijn eerste toneelstuk was "Dora Kremer", gevolgd door "Ahasverus", "Ghetto" en vele anderen stukken, waarvan "Op hoop van Zegen" ongetwijfeld de bekendste is.

De bekende toneelschrijver en theaterman Herman Heijermans werd op 12 maart 1864 in Rotterdam geboren als eerste kind van Herman Heijermans en Mathilde Spiers. Na hem zouden nog tien kinderen volgen waarvan er een al heel jong overleed. Het grote gezin waarin Heijermans opgroeide woonde in een bovenwoning aan de Schiedamsesingel aan de rand van Rotterdam. Hoewel het een ruime woning was bleef het met tien kinderen aan de krappe kant. Zijn moeder, afkomstig uit een gegoed milieu, kon het drukke leven van huismoeder soms maar nauwelijks aan. Zij was een echte 'mevrouw' en had het gevoel dat ze voor zo'n slovend bestaan niet geschapen was. Toch was het niet alleen maar tobben in huize Heijermans. De Heijermansen vormden een hecht gezin en het milieu waarin Herman opgroeide was behoorlijk cultureel. Er werd gemusiceerd, getekend en gezongen. Zijn vader had een intellectueel beroep en was journalist bij de "Nieuwe Rotterdamse Courant" (NRC) en hoofdredacteur van "Het Zondagsblad".
Na de HBS te hebben gevolgd begon Heijermans zijn loopbaan in 1883 als kantoorbediende bij de Wissel- en Effectenbank, later Twentsche Bank. Hoewel kantoorwerk nu niet bepaald zijn grote liefde was, deed hij zijn werk kennelijk zo goed dat de bank hem in 1886 aanstelde als vertrouwensman bij een Rotterdamse firma in lompen en metalen, Cohen & Mok, die kennelijk in moeilijkheden was geraakt. Via dit werk kwam hij in contact met een concurrent van Cohen & Mok, Samuel Vles, een orthodox lid van de kerkenraad van de joodse gemeente in de Maasstad. Herman werd verliefd op diens dochter Betsy en verloofde zich met haar. Omdat hij geld wilde verdienen voor zijn voorgenomen huwelijk nam hij ontslag bij de Wisselbank en begon net als zijn aanstaande schoonvader een handel in lompen en metalen. Daarnaast dreef hij samen met zijn broer Boen een agentuur in huishoudelijke artikelen. Omdat hij teveel en tegen té hoge prijzen had ingekocht dreigde Heijermans in 1890 bijna failliet te gaan. Het dreigende faillissement betekende een grote schande voor de familie en Heijermans heeft er de rest van zijn leven over gezwegen. Zijn vader wist het faillissement uiteindelijk nog net te verhinderen maar Hermans carrière als zakenman was definitief voorbij. Ook op het persoonlijke vlak zat het hem in deze periode niet mee omdat Betsy Vles hun verloving verbrak.
Nu hij als zakenman mislukt was zocht Heijermans een andere manier om zijn geld te verdienen. Hij besloot voortaan van zijn pen te leven en trok in de zomer van 1892 op goed geluk naar Amsterdam. Al in 1891 was Heijermans begonnen met zijn eerste schetsjes die zijn vader in "Het Zondagsblad" plaatste. In Amsterdam werd hij toneelrecensent van het in 1893 opgerichte dagblad "De Telegraaf". Door zijn kritieken maakte Heijermans veel vijanden. In "De Telegraaf" publiceerde hij in 1894 zijn eerste 'column' onder het pseudoniem Samuel Falkland, een pseudoniem dat ook zijn vader al had gebruikt en dat verwees naar een zeventiende-eeuwse Engelse politicus. Vanaf 1896 zouden de Falklandjes in het "Algemeen Handelsblad" verschijnen. Er zouden er honderden verschijnen die tussen 1898 en 1915 in negentien bundels werden heruitgegeven.
Naast zijn kritieken en Falklandjes begon Heijermans in deze periode ook toneelwerk te schrijven. In 1893 publiceerde hij "Dora Kremer", dat handelt over de opgesloten positie van vrouwen binnen het burgerlijk huwelijk. Het werd door de critici - die Heijermans vaak aanviel in zijn stukjes in "De Telegraaf" - gekraakt waardoor het een flop werd en maar 4 uitvoeringen beleefde. Heijermans revancheerde zich in 1894 met "Ahasvarus", een stuk over jodenpogroms in Rusland, dat hij onder het pseudoniem Ivan Jelakowitsch uitbracht. Ditmaal oogstte hij wel veel lof. Zelfs in Parijs werd het stuk opgevoerd. In deze periode maakte hij kennis met de cabaretzangeres Sophie Peers, met wie hij in 1895 in Wijk aan Zee zou gaan samenwonen. In diezelfde periode raakte hij, mede onder invloed van zijn broer Louis, in de ban van het socialisme. In 1897 sloot Heijermans zich aan bij de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP). Hij maakte zich sterk voor de uitgave van een SDAP-dagblad dat in 1900 met de uitgave van "Het Volk" werkelijkheid werd.
Heijermans schreef veel maar bladen als "De Gids" en het "Tweemaandelijks tijdschrift" weigerden zijn bijdragen. Ook "De Nieuwe Tijd", het wetenschappelijke tijdschrift van de SDAP, stuurde zijn bijdragen terug. Daarop richtte Heijermans een eigen blad op dat in 1897 verscheen onder de titel "De jonge Gids". Naast bijdragen die Heijermans zelf onder verschillende pseudoniemen in dit blad publiceerde, kon "De jonge Gids" sociaal-democratische grootheden als Jan de Roode (de man van zijn zuster Marie), A.S. de Levita, Frank van der Goes, J.J.A. Ankersmit en Henri Polak tot zijn medewerkers rekenen. Heijermans bleef ook toneelstukken schrijven, waaronder "Ghetto" (1898) en het bekende "Op hoop van zegen"(1900).
Inmiddels was Heijermans op 30 maart 1898 met Sophia Peers getrouwd. Peers had uit een eerder huwelijk twee kinderen die haar als gevallen vrouw door haar ex-man waren afgenomen. Deze aangrijpende persoonlijke geschiedenis zou Heijermans verwerken in zijn roman "Kamertjeszonde" (1897) die hij, nadat andere uitgeverijen zijn manuscript hadden geweigerd, onder het pseudoniem K. Habbema publiceerde bij een uitgeverij van pornolectuur. Wie zinnenprikkelende lectuur verwachtte kwam echter bedrogen uit. Het boek was zeer serieus en stelde de bekrompen huwelijksmoraal aan de kaak. Het werd een groot succes en een gerenommeerde uitgeverij zou de herdrukken verzorgen.
In 1901 gingen Herman en Sophie in Katwijk aan Zee wonen. Daar werd in september 1902 hun dochter Hermine geboren. In Katwijk leerde Heijermans de bekende kunstenaar Jan Toorop kennen met wie een duurzame band ontstond.In 1907 verhuisde Heijermans naar Berlijn omdat de auteursrechten daar beter beschermd waren dan in Nederland. In Berlijn nam hij actief deel aan het literaire leven en ontmoette er onder andere de toneelschrijver Gerhard Hauptman met wie hij bevriend raakte.
In 1911 keerde hij terug naar Nederland waar het auteursrecht inmiddels ook beter was geregeld. In juni van dat jaar richtte Heijermans de N.V. Tooneelvereeniging op met Heijermans zelf als directeur. Hiermee brak een nieuwe fase in zijn leven aan. Tijd om zelf te schrijven had hij nu niet meer, belast als hij was met leidinggevende taken. Ondertussen werd het huwelijk tussen hem en Sophie voor beiden steeds meer een emotionele belasting. Dochter Hermine nam het initiatief door met haar moeder weg te gaan. Het huwelijk tussen Herman en Sophie werd op 27 november 1918 officieel ontbonden.
Kort daarop, op 17 december 1918, trouwde hij met de actrice Anna Jurgens met wie hij een dochter en een zoon kreeg. Voor Heijermans begon nu een tweede jeugd. Lang heeft hij er niet meer van kunnen genieten. Bij Heijermans was kanker in de kaakholte geconstateerd. Eind 1923 werd het zo erg dat hij in de Van Leeuwenhoekkliniek opgenomen moest worden waar hij begin 1924 een zware operatie onderging die echter niet meer mocht baten. In het jaar van zijn dood publiceerde hij nog zijn novelle "Droomkoninkje" over een invalide jongetje. Na de mislukte operatie zag hij de dood onder ogen en overleed op 22 november 1924 in zijn huis in Zandvoort.Op de 25ste werd hij in Amsterdam onder grote belangstelling op de algemene begraafplaats Zorgvlied begraven.

Collectie en mediatheek

 Brief  1922-1923
Brieven (2) van Herman Heijermans aan mijnheer De Vries, 1922- 1923.
Collectie > Documenten > 00004330

 Biecht eener schuldige : aanteekeningen van een getrouwde vrouw verzameld, geordend,...  1905 (ca.)
Biecht eener schuldige : aanteekeningen van een getrouwde vrouw
verzameld, geordend, overigens niet veranderd.
Collectie > Literatuur > 11503342

meer treffers in Collectie > Literatuur