Samuel Henri Englander

Englander, Sam

Sam Englander (1896-1943) is vooral bekend geworden als dirigent van het koor der Grote Synagoge in Amsterdam. Behalve van dit synagogale koor was hij dirigent van een groot aantal andere koren waaronder ook een aantal niet-joodse. De bezetting maakte een einde aan leven en werk van deze grote dirigent. Englander en zijn gezin werden op 11 juni 1943 in Sobibor vermoord.

Samuel Henri Englander werd op 26 september 1896 in Amsterdam geboren. De liefde voor de muziek zat er al vroeg bij hem in. Naar aanleiding van zijn 10-jarig jubileum als dirigent van het Koor der Grote Synagoge zei Englander daarover in 1926 in "De Vrijdagavond": "Ja, 'k zou haast zeggen, dat ik, vanuit de wieg, het leven zingend ben doorgegaan." Als jongen van 14 al zong hij onder leiding van de toenmalige Amsterdamse voorzanger Victor Schlesinger in de synagoge in de Rapenburgerstraat. Het was ook Schlesinger die hem zijn eerste muzikale opvoeding gaf.
Al op 15-jarige leeftijd had Englander het gebracht tot voorzanger en leider van het kinderkoor van de vereniging Sjangarei Tsion. Enige jaren later verhuisde hij naar de Grote Synagoge. Aanvankelijk was hij daar tweede dirigent maar al in 1916 benoemde men hem op twintigjarige leeftijd tot dirigent van het Koor der Grote Synagoge. Ook na zijn benoeming tot dirigent bleef Englander studeren bij mensen als Israel J. Olman, Bertha van Ancum, Frederik Roeske, Rosa Schönberg en Herman Schey.
In een iets grotere bezetting werd het Koor der Grote Synagoge ook wel het "Amsterdamsch Joodsch Koor" genoemd. Onder Englanders bezielende leiding kwam dit koor tot grote prestaties. Hoogtepunten uit het bestaan van dit koor waren het bezoek dat Koningin Wilhelmina in 1924 aan de Grote Synagoge bracht en de wedstrijd die The Jewish Chronicle in 1928 in Londen had uitgeschreven en waarbij het koor van Englander de eerste prijs in de wacht wist te slepen. Bij de eerste gelegenheid had Wilhelmina zich zeer lovend over het koor hebben uitgelaten. Ze schijnt letterlijk gezegd te hebben "Nog niet vaak heb ik zoiets schitterends gehoord." De voorzitter van de Londense jury, Dr. Whitaker, zei bij de tweede gelegenheid: "This is truly a remarkable choir: for one thing, the volume of tone is astonishing considering the small number of voices."
Ondertussen was Englander in 1921 in het huwelijk getreden met Judith Biet. Uit dit huwelijk werden drie kinderen geboren, twee dochters, Cato en Lea, en een zoon Nathan. Eveneens in 1921 was de viering van het 250-jarig bestaan van de Grote Synagoge waaraan Englander en zijn koor uiteraard ook een bijdrage leverden. In hetzelfde jaar werd hij ook dirigent van het niet-joodse koor "Kunst en strijd". Een hoogtepunt was ook de viering van zijn 12 ½-jarig jubileum als dirigent in 1926; een jubileum dat onder andere werd gevierd met een groot optreden met verschillende van Englanders koren in het Concertgebouw in Amsterdam.
Ook internationaal was Englander actief. Zo trad hij in 1931 op in Düsseldorff terwijl hij in 1934 een succesvolle uitvoering had in Antwerpen. Via de radio waren Englander en zijn synagogale koor zelfs te horen in de Verenigde Staten. Op 6 oktober 1935 schreef een enthousiaste radioluisteraar uit Amerika: "I wish to thank you, your cantor and his choir for the superb program heard on radio over the National Broadcast System of America."
Aan al deze activiteiten kwam tijdens de bezetting een einde. In oktober 1941 moest Englander afscheid nemen van zijn niet-joodse koren. Eind mei 1943 werden Englander en zijn gezin weggehaald uit hun huis aan de Nieuwe Keizersgracht. Englander en zijn gezin werden op 11 juni 1943 in Sobibor vermoord.

Collectie en mediatheek

 [Huwelijksinzegening van Sal Witteboon en Jansje Goudvis]  1936
Geluidsopname van de huwelijksinzegening van Sal Witteboon en Jansje Goudvis door
rabbijn Coppenhagen. Het huwelijk werd voltrokken op 30 december 1936 in de Grote ...
Collectie > Audiovisueel > 20000326

meer treffers in Collectie > Audiovisueel