Jacob Hartog Dessauer

Jacob Hartog Dessauer had in 1784 een joodse theatergroep opgericht. De voorstellingen vonden aanvankelijk plaats in Utile et Amusante, later in een tent op de Houtmarkt en nog later in de Hoogduitse Schouwburg in de Amstelstraat. Verder was hij lid van de joodse patriottenclub Felix Libertate.

Jacob Hartog Dessauer richtte in 1784 in Amsterdam het 'Hochdeutschen Jüdischen Gesellschaft' op. Naar alle waarschijnlijkheid is dit het allereerste professionele joodse toneelgezelschap geweest dat stukken in het Jiddisch speelde. Aanvankelijk vonden de voorstellingen van Dessauer en zijn groep plaats in het gebouw 'Utile et amusante' en vervolgens in een tent op de zogenaamde Joden Houtmarkt. Men speelde opera's als 'Don Juan' en 'De Deserteur'.
Na de inval van de Fransen in 1795, waarmee de Bataafse Republiek werd ingeluid, sloot Dessauer zich aan bij de verlichte joden. Zo werd hij lid van de door Mozes Salomon Asser opgerichte patriottenclub Felix Libertate. Deze club streed voor gelijkberechtiging van de joodse burgers in de Bataafse Republiek. De omwenteling van 1795 had ook direct positieve gevolgen voor Dessauers toneelgroep. Op 29 april en 6 mei 1795 sloot Dessauer een contract met Joachim van Embden - ook een Felix Libertate-lid - waarin werd bepaald dat Dessauers groep op dinsdagen en donderdagen de Hoogduitse Schouwburg in de Amstelstraat mocht bespelen. Dessauer en zijn groep bleven het gebouw bespelen tot in de herfst van 1807. Toen moest men wijken voor een ander toneelgezelschap en trok Dessauer met zijn groep rond door Nederland.
In het eerste decennium van de 19de eeuw richtte Dessauer een dramatische en lyrische kweekschool op. In 1814 vormde hij onder de naam 'De Jonge Tooneelisten' een nieuw gezelschap op. Omdat het gezelschap bestond uit leerlingen van Dessauers kweekschool werd het gezelschap ook wel aangeduid als 'Elèves van Dessauer'. Dit gezelschap speelde behalve jiddisje stukken ook Nederlandstalig toneel. Hier speelde ongetwijfeld het streven naar emancipatie een rol. Niet alleen was Dessauer zoals we gezien hebben lid geweest van de uit emancipatorisch gezinde joden bestaande patriottenclub Felix Libertate maar meer direct blijkt het emancipatorische doel van het gebruik van het Nederlands uit een verzoek van Dessauer aan Koning Willem I. Hierin schrijft Dessauer dat "hij Suppliant (...) insgelijks niet zal gewagen van het nut en de beschaving die niet slechts onder het groot getal der uitvoerders maar ook onder de menigte der aanschouwers zijner vertooningen, vooral door het gebruik der Nederduytsche Taale, onder zijne geloofsgenooten verspreid wordt". Na de dood van Dessauers compagnon Franzman - die in 1834 of 1835 aan de cholera overleed - ging het bergafwaarts met het gezelschap.

Collectie en mediatheek

 Christiaan Andriessen in zijn jonge jaren : Smollett, Kotzebue en Shakespeare in de...  1988
Christiaan Andriessen in zijn jonge jaren : Smollett, Kotzebue
en Shakespeare in de Hoogduitse Schouwburg.
Collectie > Literatuur > 11000611

 Het jiddische theater in Amsterdam : een inventarisatie als aanzet tot de...  1989
Het jiddische theater in Amsterdam : een inventarisatie
als aanzet tot de geschiedschrijving.
Collectie > Literatuur > 11508129

 Eenige bijzonderheden omtrent Dessauer en zijn tooneelgezelschap.  1867
Artikel over de diverse gezelschappen en opvoeringen van dhr. JH Dessauer.
Collectie > Joodse pers > 20015581

meer treffers in Collectie > Joodse pers