Frederika Sophia Cohen
Cohen, Fré
Fré Cohen (1903-1943) ontwikkelde zich tot graficus en ontwierp in opdracht van particulieren en div. overheidsinstanties. Ze werkte samen met Joseph Gompers en maakte in 1943 een eind aan haar leven nadat ze was opgepakt door de Duitsers.
| geboren | 1903-08-11 Amsterdam |
| overleden | 1943-06-14 Hengelo |
| vader | Cohen, Levie |
| moeder | Sarlie, Esther |
| broer | Cohen, Bernard Henri 1912-07-21=1945-02-18 |
| zus | Cohen, Sophie (Fietje) 1906-03-18=1949-10-29 |
| beroep | kunstenaar |
| functies | lid AJC 1918=? werknemer Stadsdrukkerij Amsterdam 1929=1932 lid Socialistische Kunstenaars Kring |
Op 11 augustus 1903 werd in Amsterdam Fré Cohen geboren. Zij was de dochter van de diamantbewerker Levie Cohen en diens vrouw Esther Sarlie. Na Fré werden er nog twee kinderen geboren in dit joodse en socialistische arbeidersgezin: Sophie en Bernard Henri. Evenals vele andere diamantbewerkers was ook Levie Cohen vaak werkloos. Daarom verhuisde het gezin Cohen naar Antwerpen waar meer werk in het diamantvak was. Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, in 1914, keerde het gezin Cohen terug naar Amsterdam waar zij een woning in de Swammerdamstraat in Amsterdam-Oost betrokken. Na de oorlog verhuisde het gezin naar de Zaaiersweg in Amsterdam-Betondorp. Dit was een buurt waar veel geschoolde arbeiders woonden. Kenmerkend voor dit milieu van geschoolde arbeiders was het feit dat Fré na de lagere school de mulo bezocht. In die jaren was dat bij de meeste gewone arbeidersgezinnen nog vrij ongebruikelijk.
Als kind al toonde Fré Cohen belangstelling voor tekenen en wilde zij tekenares worden. Omdat haar ouders geen geld hadden voor een tekenopleiding ging zij in 1919 na de mulo op kantoor werken. Na enige omzwervingen kwam zij in 1921 terecht bij de draad- en kabelfabriek Draka. Toen deze fabriek uit bezuiniging de reclameafdeling ophief, kreeg Fré de kans om advertenties te ontwerpen. Deze vielen zo in de smaak dat zij omstreeks 1923 via een relatie van de directeur van Draka terecht kwam bij uitgeverij N.V. Ontwikkeling - voorloper van de Arbeiderspers - waar zij naast kantoorwerk ook tekenwerk te doen kreeg. Bij N.V. Ontwikkeling raakte ze bevriend met Alice van Nahuys. Deze zou in de jaren dertig toetreden tot de directie van Uitgeverij Em. Querido en via haar zou Fré later veel opdrachten krijgen voor het ontwerpen van boekbanden.
In 1915 was N.V. Ontwikkeling door de Sociaal-democratische Arbeiders Partij (SDAP) opgericht. Via haar werk voor deze uitgeverij kreeg Fré Cohen ook toegang tot de partijdrukkerij Vooruitgang. Als ontwerpster die zich ook met het zetsel bemoeide werd ze daar door haar manlijke collega's aanvankelijk met argwaan bekeken.
Al op jeugdige leeftijd werd Fré Cohen lid van de Arbeiders Jeugd Centrale (AJC). Ook voor deze socialistische jeugdvereniging maakte ze verschillende grafische ontwerpen. Zo illustreerde ze onder andere het boekje "Stormtij" van AJC-leider Koos Vorrink en maakte ze ontwerpen voor verschillende almanakken van de AJC. Niet alleen onderging Fré Cohen door haar jarenlange lidmaatschap de invloed van de AJC maar omgekeerd zou haar werk in typografische zin weer invloed op de AJC uitoefenen. Het was het grafische werk van Fré Cohen dat de AJC haar typografische gezicht zou geven.
Behalve van de AJC was Cohen ook lid van de Socialistische Kunstenaarskring. In 1928 deed ze mee aan een tentoonstelling van deze kunstenaarskring. In 1929 ontving Fré Cohen ter afronding van haar opleiding aan het Kunstnijverheidsinstituut het einddiploma Grafiek. Hetzelfde jaar trad ze in dienst van de Stadsdrukkerij Amsterdam, waar ze in 1932 wegens bezuinigingen weer werd ontslagen. Als freelance medewerker bleef ze echter nog tot 1941 voor de gemeente Amsterdam werken. Fré Cohen slaagde erin om het drukwerk van de gemeente een eigen gezicht te geven. Ze ontwierp bijvoorbeeld het Giroboekje, postkaarten van de Stadsreinigingsdienst, een naamwijzer voor het Adresboek en drukwerk voor gemeentelijke diensten als de Handelsinrichtingen, het Energiebedrijf en de Stadsschouwburg. Naast haar werk voor de gemeente Amsterdam verzorgde ze de grafische vormgeving van organisaties als de SDAP en de Socialistische Vakbond.
Vanaf 1933 maakte Fré Cohen illustraties bij artikelen van Joseph Gompers in joodse bladen als "De Vrijdagavond" en "Het Nieuw Israelietisch Weekblad". Verder maakte zij boekomslagen voor uitgeverijen als de Arbeiderspers, Querido en de Wereldbibliotheek en maakte ze gebruiksdrukwerk als ex-librissen, toegangsbewijzen, bladwijzers, geboorte- en huwelijkskaarten, oorkonden, kalenders, landschappen en koppen voor bladen en tijdschriften waaronder het joodse vrouwenblad "Ha-ischa". Cohen was enorm creatief en nam alles aan wat haar werd aangeboden. Ze was zeer bedrijvig en energiek en werkte in een hoog tempo wat haar bij de stadsdrukkerij de bijnaam "Saartje Wip" opleverde.
Fré Cohen stond open voor contemporaine invloeden van kunst- en architectuurstromingen als de Amsterdamse School, de Nieuwe Kunst en de Nieuwe Zakelijkheid. Ook onderging zij invloed van de stijl van het tijdschrift "Wendingen". Dit tijdschrift baarde opzien door zijn afwijkende vierkante formaat en opvallende typografie. Fré Cohen was van mening dat cultuur deel moet uitmaken van het dagelijks leven van de werkende mens. Ook was ze van mening dat de kwaliteit van drukwerk met weinig middelen verbeterd zou kunnen worden. Ze had een forse stijl met een krachtige zwart-wit werking, die later speelser werd. Door het gebruik van bepaalde lettertypen valt in haar werk de bijzondere typografische vormgeving op. Zij heeft grote invloed gehad op de vormgeving van de jaren dertig.
In de oorlog zat Fré Cohen achtereenvolgens ondergedoken in Amsterdam, Diemen, Rotterdam, Winterswijk en Borne. In die periode bleef ze echter, zo goed en zo kwaad als het kon, illegaal doorwerken. Op 12 juni 1943 werd ze echter in Borne door de Duitsers opgepakt. Door het innemen van pillen, die ze altijd bij zich droeg, maakte ze een einde aan haar leven. Na twee dagen in coma te hebben gelegen overleed ze op 14 juni 1942 in een ziekenhuis in Hengelo en werd op de joodse begraafplaats in Hengelo in een naamloos graf begraven. Na de oorlog liet haar zus Sophie een steen op haar graf plaatsen waarin zowel Fré als haar in de kampen omgekomen broer en vader werden herdacht.
