Arnold Aletrino

Ihlfeldt, Karl

Op 1 april 1858 werd Arnold Aletrino geboren als tweede zoon van Salomon Aletrino en Selima Pinedo. In 1878 begon hij aan een studie medicijnen. In 1889 promoveerde hij op een proefschrift over de beroepseed. Bekendheid heeft hij vooral gekregen als letterkundige en criminoloog. Op 16 januari 1916 overleed hij in het nabij Geneve gelegen plaatsje Chernex.

Op 1 april 1858 werd Arnold Aletrino geboren als tweede zoon van Salomon Aletrino en Selima Pinedo. Hoewel zijn vader deel uitmaakte van de Portugees-joodse gemeente in Amsterdam, was hij een typische vertegenwoordiger van een tamelijk liberaal jodendom. Als commissionair in effecten schroomde Salomon Aletrino bijvoorbeeld niet om op Grote Verzoendag naar de beurs te gaan. Hierover aangesproken door boze gemeenteleden zou hij gezegd hebben: "Moeten mijn kinderen op Jom Kippoer soms niet eten?"
Na het Gymnasium aan het Amsterdamse Singel te hebben doorlopen, begon Arnold Aletrino in 1878 aan een studie medicijnen aan de Universiteit van Amsterdam. In 1886 deed hij daar het artsenexamen en in 1889 promoveerde hij op een proefschrift getiteld "Eenige beschouwingen over den beroepseed".
Alom beschouwt men Aletrino als een sombere, melancholieke persoonlijkheid. In 1933 omschreef Jacob Hiegentlich hem in het joodse vrouwenblad "Ha-Ischa" als "'n hypochonder die vooral in z'n studententijd aan de diepste neerslachtigheid ten prooi was." De neerslachtigheid van Aletrino weet Hiegentlich aan diens medicijnenstudie die hem met veel ellende in contact bracht. Ook in het literaire werk van Aletrino komt die somberheid tot uiting. Zijn literaire werk was sterk beïnvloed door Franse naturalisten als onder andere Emile Zola.
Via z'n vriend Frederik van Eeden, die hij in 1878 had leren kennen, kwam Aletrino in contact met de kring van de Tachtigers. In 1885 behoorde hij tot de oprichters van "De Nieuwe Gids". Vele novellen uit zijn begintijd droeg hij op aan meisjes uit Portugees-joodse kring. Eén daarvan was Rachel Mendes da Costa met wie hij in 1892 trouwde. Na de dood van Rachel, die in 1897 zelfmoord pleegde, hertrouwde hij in 1898 met Juppie van Stockum. Als verpleegster was zij werkzaam in het Binnengasthuis in Amsterdam waar ook 'dokter Aletrino' werkte. Juppie heeft model gestaan voor Zuster Bertha uit Aletrino's gelijknamige roman.
In 1892 maakte Aletrino in "De Nieuwe Gids" zijn debuut als criminoloog met het artikel 'Het tegenwoordig standpunt der crimineele anthropologie en der toerekenbaarheid', een jaar later gevolgd door 'De crimineele anthropologie en het strafrecht'. In deze in 1898 gebundelde opstellen toonde hij zich een leerling van de tegenwoordig nogal omstreden Italiaanse criminoloog Cesare Lombroso. Net als deze legde Aletrino de nadruk op biologisch-genetische kenmerken bij de verklaring van crimineel gedrag.
Als één van de eersten in Nederland vroeg Aletrino ook wetenschappelijke aandacht voor homoseksualiteit. Hij deed dat in een onder het pseudoniem Karl Ihlfeld geschreven boek "Over uranisme. Een gerechtelijk-geneeskundige studie" die in 1905 in Amsterdam werd uitgegeven. In verband met het onderwerp homoseksualiteit werd Aletrino in 1904 in verlegenheid gebracht doordat Jacob Israël de Haan zijn debuutroman "Pijpelijntjes" aan hem opdroeg. In dit werk omschreef De Haan op voor die tijd ongekend vrijmoedige wijze een homoseksuele relatie. Eén van de romanpersonages, namelijk Sam, leek bovendien sterk op Aletrino zelf. Daarom kocht Aletrino vrijwel de hele oplage op met het doel deze te vernietigen. In 1909 vertrok Aletrino met Juppie van Stockum om gezondheidsredenen naar Zwitserland. Op 16 januari 1916 overleed Arnold Aletrino daar in het nabij Geneve gelegen plaatsje Chernex.