Schoonhoven
Dankzij het tolerante vestigingsbeleid van het stadsbestuur van
Schoonhoven ontstond er in het midden van de achttiende eeuw een
joodse gemeenschap in deze plaats. Aanvankelijk werden de
synagogediensten gehouden in een woonhuis aan de Nes. Naast dit
huis lag de joodse begraafplaats,
die in 1767 aangekocht was en die honderd jaar later een
uitbreiding onderging.
De eerste statuten van de joodse gemeente dateren van 1789. Vanaf
1817 werd een bovenkamer van een huis aan de Kerkstraat als synagoge gebruikt. In 1823 werd het
zeventiende-eeuwse huis Brandenburg aangekocht om tot
synagoge verbouwd te worden. Door geldgebrek duurde het tot 1838
voordat de synagoge, met leslokalen, werd ingewijd. In 1868 kreeg
de synagoge een nieuwe voorgevel en in 1875 werd er een mikwe in
aangebracht.
In de zestiger jaren van de negentiende eeuw
ontstond door een conflict een scheuring binnen de joodse gemeente.
De afgescheiden gemeente maakte gebruik van een synagoge in de
Lopikerstraat, maar kreeg, ondanks een verzoek daartoe, geen
toestemming tot de inrichting van een eigen begraafplaats. De
scheuring werd spoedig ongedaan gemaakt.
Na het beroep van marskramer/koopman (een kwart van de geregistreerde kooplieden in Schoonhoven was joods) kwam het beroep van slachter en vleeshouwer het meest voor onder de joden van Schoonhoven. Daarnaast waren er enkele leden van de joodse gemeenschap werkzaam in de goud- en zilverbranche en in de textiel.
Tegen het einde van de negentiende eeuw begon het aantal joden
in Schoonhoven af te nemen. Aan de vooravond van de Tweede
Wereldoorlog had de gemeente in feite reeds opgehouden te
bestaan.
Gedurende de bezetting zijn alle joodse inwoners van Schoonhoven,
met uitzondering van een tweetal onderduikers, gedeporteerd en
vermoord. Het synagogegebouw bleef ongeschonden, maar het interieur
werd vernield. De Torarollen waren
tijdig naar Amsterdam overgebracht en bleven zo gespaard.
Na de oorlog is de joodse gemeente van Schoonhoven in 1947
opgeheven en bij die van Rotterdam gevoegd. De synagoge is verkocht en
kreeg diverse bestemmingen. Sinds 1983 is in het gebouw het
Edelambachtshuys, een museum voor
zilversmeedkunst, gevestigd. De begraafplaats tussen Wal
en Nes wordt tegenwoordig onderhouden door de plaatselijke overheid
en staat op de gemeentelijke monumentenlijst. De grafstenen op deze
begraafplaats zijn geïnventariseerd in het Stenen
Archief.
In maart 1990 werd een plaquette onthuld in de muur van de joodse
begraafplaats ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de terreur
tijdens de bezetting.
Aantal joden in Schoonhoven en omgeving:
| 1809 | 116 |
| 1840 | 177 |
| 1869 | 193 |
| 1899 | 55 |
| 1930 | 19 |
Collectie en mediatheek
Asbak
object, asbak. maker, onbekend (T). materiaal, metaal & zilver. hoogte, 3.4. breedte,
10.5. diepte, ø 8.0. collectie, Joods Historisch Museum, collectie Jaap van ...
Collectie > Museumstukken > 07653
Fotoalbum
Twee losbladige fotoalbums met 148 kleurenfoto's van joodse
begraafplaatsen in Nederland, jaren '80.
Collectie > Fotos > 40006664
meer treffers in Collectie > Fotos
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
meer treffers in Collectie > Documenten
[Binnenland] : Benoemingen
Benoemingen door de Permanente Commissie in diverse schoolbesturen.
Collectie > Joodse pers > 20031865
meer treffers in Collectie > Joodse pers
Twee eeuwen joods leven in Schoonhoven
1987
Twee eeuwen joods leven in Schoonhoven.
Collectie > Literatuur > 11000770
