Leerdam

In Leerdam hebben zich al vrij vroeg joden gevestigd. Vanaf de twintiger jaren van de zeventiende eeuw werd de plaatselijke Bank van Lening een aantal malen door een joodse pachter beheerd. In de achttiende eeuw nam het aantal joden toe, zij waren onder andere uit Middelburg afkomstig. Aanvankelijk werden de godsdienstoefeningen gehouden in een gehuurde zaal, in 1827 werd een synagoge in de Nieuwstraat gebouwd. In 1854 werd dit gebouw vervangen door de synagoge die tot 1935 in gebruik is geweest.

Prentbriefkaart van de joodse begraafplaats in Leerdam, ca. 1964De joodse gemeente van Leerdam heeft in de loop der tijden de beschikking over meerdere begraafplaatsen gehad. Al in de zeventiende eeuw moet er volgens de bronnen in Leerdam een 'Jodenkerckhoff' geweest zijn, waarvan de locatie tot op heden onbekend is. Vanaf 1767 maakte de joodse bevolking van Leerdam gebruik van een begraafplaats bij de Hoogpoort. Als derde begraafplaats werd in 1832 een deel van de Algemene Begraafplaats aangekocht. Omdat er geen toestemming verkregen kon worden voor een noodzakelijke uitbreiding werd in 1845 een stuk land aan de Lingedijk aangekocht en als dodenakker in gebruik genomen. De twee oudere begraafplaatsen zijn in de jaren zestig van de twintigste eeuw geruimd, de begraafplaats aan de Lingedijk bestaat nog steeds.

Buiten Leerdam, aan het Appeldijkje in Asperen, ligt een kleine joodse begraafplaats die privé-eigendom was. Van de graven, die tussen 1870 en 1911 aangelegd zijn, resten tegenwoordig nog zeven zerken. Deze begraafplaats werd geïnventariseerd in het Stenen Archief.

Een aantal joodse Leerdammers oefende het beroep van slager of veehandelaar uit. Daarnaast waren enigen actief als handelaar in lompen, textiel en meubelen en als horlogemaker en zilversmid. De joodse kinderen van Leerdam kregen les van een godsdienstonderwijzer. Daarnaast bestonden er in de plaats enige genootschappen voor vrouwen en voor mannen die zich bezig hielden met godsdienstige, maatschappelijke en sociale activiteiten. In 1907 nog werd een nieuwe godsdienstschool geopend, maar daarna nam het joodse leven in Leerdam langzamerhand af. In 1934 deed het bestuur van de gemeente aan de Permanente Commissie van het NIK een verzoek tot opheffing, waarna de joodse gemeente van Leerdam in 1937 definitief bij die van Gorinchem gevoegd werd.
De joodse begraafplaatsen te Asperen en Leerdam worden momenteel door het plaatselijk bestuur van Leerdam en Lingewaal onderhouden.

Aantal joden in Leerdam (inclusief Asperen en Heukelum):

1809 69
1840 50
1869 56
1899 58
1930 16


Collectie en mediatheek

 Glas  1926
De inscriptie in dit herinneringsobject verwijst naar het 25 jarig
jubileum van het Joods Nationeel Fonds in Nederland.
Collectie > Museumstukken > 07629

 Besamiembus  1916-1917
Zilveren besamiembus in de vorm van een suikerstrooier. Op de voet, deksel en hals
een parelrand. De kegelvormige deksel is geperforeerd met ronde gaatjes.
Collectie > Museumstukken > 10675

 Dossier  
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954

 Fotoalbum  
Twee losbladige fotoalbums met 148 kleurenfoto's van joodse
begraafplaatsen in Nederland, jaren '80.
Collectie > Fotos > 40006664

meer treffers in Collectie > Fotos

 [Binnenland] : Benoemingen  
Benoemingen door de Permanente Commissie in diverse schoolbesturen.
Collectie > Joodse pers > 20031865

meer treffers in Collectie > Joodse pers

 Asielzoekers en asielverleners  1999
Asielzoekers en asielverleners.
Collectie > Literatuur > 12007469

meer treffers in Collectie > Literatuur

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl