Leerdam
In Leerdam hebben zich al vrij vroeg joden gevestigd. Vanaf de
twintiger jaren van de zeventiende eeuw werd de plaatselijke Bank
van Lening een aantal malen door een joodse pachter beheerd. In de
achttiende eeuw nam het aantal joden toe, zij waren onder andere
uit Middelburg afkomstig. Aanvankelijk
werden de godsdienstoefeningen gehouden in een gehuurde zaal, in
1827 werd een synagoge
in de Nieuwstraat gebouwd. In 1854 werd dit gebouw vervangen door
de synagoge die tot 1935 in gebruik is geweest.
De
joodse gemeente van Leerdam heeft in de loop der tijden de
beschikking over meerdere begraafplaatsen gehad. Al
in de zeventiende eeuw moet er volgens de bronnen in Leerdam een
'Jodenkerckhoff' geweest zijn, waarvan de locatie tot op heden
onbekend is. Vanaf 1767 maakte de joodse bevolking van Leerdam
gebruik van een begraafplaats bij de Hoogpoort. Als derde
begraafplaats werd in 1832 een deel van de Algemene Begraafplaats
aangekocht. Omdat er geen toestemming verkregen kon worden voor een
noodzakelijke uitbreiding werd in 1845 een stuk land aan de
Lingedijk aangekocht en als dodenakker in gebruik genomen. De twee
oudere begraafplaatsen zijn in de jaren zestig van de twintigste
eeuw geruimd, de begraafplaats aan de Lingedijk bestaat nog
steeds.
Buiten Leerdam, aan het Appeldijkje in Asperen, ligt een kleine
joodse begraafplaats die privé-eigendom was. Van de graven, die
tussen 1870 en 1911 aangelegd zijn, resten tegenwoordig nog zeven
zerken. Deze begraafplaats werd geïnventariseerd in het Stenen Archief.
Een aantal joodse Leerdammers oefende het beroep van slager of
veehandelaar uit. Daarnaast waren enigen actief als handelaar in
lompen, textiel en meubelen en als horlogemaker en zilversmid. De
joodse kinderen van Leerdam kregen les van een
godsdienstonderwijzer. Daarnaast bestonden er in de plaats enige
genootschappen voor vrouwen en voor mannen die zich bezig hielden
met godsdienstige, maatschappelijke en sociale activiteiten. In
1907 nog werd een nieuwe godsdienstschool geopend, maar daarna nam
het joodse leven in Leerdam langzamerhand af. In 1934 deed het
bestuur van de gemeente aan de Permanente Commissie van het NIK een verzoek tot
opheffing, waarna de joodse gemeente van Leerdam in 1937 definitief
bij die van Gorinchem gevoegd werd.
De joodse begraafplaatsen te Asperen en Leerdam worden momenteel
door het plaatselijk bestuur van Leerdam en Lingewaal
onderhouden.
Aantal joden in Leerdam (inclusief Asperen en Heukelum):
| 1809 | 69 |
| 1840 | 50 |
| 1869 | 56 |
| 1899 | 58 |
| 1930 | 16 |
Collectie en mediatheek
Glas
1926
De inscriptie in dit herinneringsobject verwijst naar het 25 jarig
jubileum van het Joods Nationeel Fonds in Nederland.
Collectie > Museumstukken > 07629
Besamiembus
1916-1917
Zilveren besamiembus in de vorm van een suikerstrooier. Op de voet, deksel en hals
een parelrand. De kegelvormige deksel is geperforeerd met ronde gaatjes.
Collectie > Museumstukken > 10675
Fotoalbum
Twee losbladige fotoalbums met 148 kleurenfoto's van joodse
begraafplaatsen in Nederland, jaren '80.
Collectie > Fotos > 40006664
meer treffers in Collectie > Fotos
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > B0005954
[Binnenland] : Benoemingen
Benoemingen door de Permanente Commissie in diverse schoolbesturen.
Collectie > Joodse pers > 20031865
meer treffers in Collectie > Joodse pers
Asielzoekers en asielverleners
1999
Asielzoekers en asielverleners.
Collectie > Literatuur > 12007469
