Dordrecht

In 1670 legde de eerste jood in Dordrecht de poorterseed af. Rond 1700 waren er drie joden lid van het grote koopmansgilde. Een document waarin sprake is van een georganiseerde joodse gemeente dateert van eind 1728 en bevat ondermeer enige reglementen. Een kleine tien jaar later werd de joodse begraafplaats buiten de Sluyspoort in het Wilgenbos werd in aangekocht en in 1739 werd in het voormalige klooster Mariaborn een synagoge gevestigd.

Prentbriefkaart van de achterweg bij de joodse begraafplaats in Dordrecht, ca. 1903Binnen de joodse gemeente van Dordrecht hebben zich in de achttiende eeuw talloze conflicten voor gedaan, waarbij de stedelijke overheid tenslotte tussen beiden moest komen. De achtergrond van de vele conflicten werd gevormd door de grote armoede binnen de joodse gemeente.

Aanvankelijk verslechterde de situatie in de Franse tijd nog, zodat in 1810 het merendeel der leden van de joodse gemeente was aangewezen op ondersteuning. In de loop van de negentiende eeuw verbeterde de economische toestand enigszins, waardoor er in 1856 een joods gemeenschapscentrum geopend kon worden op de Varkensmarkt. Daarin was een synagoge gevestigd, een school en een ruimte voor andere activiteiten.
In 1871 werd aan de Achterweg (thans Nieuwe Weg) bij de Dubbeldamseweg een nieuwe joodse begraafplaats ingericht, aangezien de oude begraafplaats in de stad gesloten moest worden.

De joodse bevolking van Dordrecht nam gedurende de gehele negentiende eeuw toe. Naast het kerkbestuur was ook een armbestuur actief, dat door verschillende instanties gesteund werd. Twee vrouwengenootschappen droegen zorg voor onderhoud van de synagoge en aankoop van benodigdheden. Verschillende liefdadigheidsorganisaties hielden zich bezig met de zorg voor weeskinderen, ouden van dagen en vluchtelingen. Ook ander maatschappelijk en cultureel werk werd door verschillende organisaties verricht. Zowel een vrouwen- als een mannengenootschap hielden zich bezig met de studie van Jodendom en Tora. In de twintiger en dertiger jaren van de twintigste eeuw bestond er een kleine zionistische beweging en een contactcommissie voor de diverse joodse verenigingen in Dordrecht onderling. 

Gedurende de eerste bezettingsjaren werden de joodse inwoners van Dordrecht het slachtoffer van dezelfde beperkende maatregelen, die ook elders in het land genomen werden. De deportaties uit Dordrecht begonnen in de tweede helft van augustus 1942. Verreweg het grootste deel van de Dordtse joden werd weggevoerd en vond de dood in de concentratiekampen. Enige tientallen joden hebben de oorlog op een of andere manier overleefd. Het interieur van de synagoge is door de Duitsers geplunderd, het meubilair is tijdens de hongerwinter gebruikt als brandstof. De Torarollen bleven gespaard.

De overblijfselen van de synagoge zijn in 1947 verkocht. Het gebouw werd vervolgens in 1965 afgebroken. Tot 1987 zijn er nog op verschillende plaatsen godsdienstoefeningen gehouden, daarna is de Dordtse joodse gemeente bij die van Rotterdam gevoegd. De oude begraafplaats werd in 1958 geruimd, de stoffelijke resten zijn overgebracht naar de joodse begraafplaats aan de Nieuwe Weg. De gemeente Dordrecht nam in 1999 het beheer van de begraafplaats over en restaureerde het metaheerhuisje. Dit werd begin oktober 2001 heropend,waarbij tegelijkertijd een gedenkplaat werd onthuld. In 1996 werden op het terrein van de oude joodse begraafplaats nog enige stoffelijke resten gevonden, die zijn overgebracht naar de joodse begraafplaats te Rotterdam.

In september 1989 werd in en aan het stadhuis een tweedelig monument onthuld, ter nagedachtenis aan de vermoorde joden uit Dordrecht en Zwijndrecht. In 1999 heeft de voormalige Stichting Joods Monument een boekje uitgebracht met de namen van alle joodse oorlogsslachtoffers.
Ruim 50 mensen uit Dordrecht en omgeving zijn verenigd in Bené Dór en komen regelmatig samen.

Aantal joden in Dordrecht en omgeving:

1809 310
1840 327
1869 384
1899 429
1930 322


Collectie en mediatheek

 Aan mijn lieve bruid "Netje Zadoks"  1909
Geschreven gedicht in art-deco stijl omlijsting, met in boven- en onderrand een
davidster. In de zijpilaren van de omlijsting bevinden zich twee monogrammen gevormd ...
Collectie > Museumstukken > 09324

meer treffers in Collectie > Museumstukken

 Dossier  
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954

meer treffers in Collectie > Documenten

 Portretfoto  1890 (ca.)
Dubbelportret met Izak en Rozet Zadoks-Levisson, circa 1890.
Collectie > Fotos > 40000676

meer treffers in Collectie > Fotos

 [Binnenland] : Amsterdam  
Vermelding van benoemingen met betrekking tot de Ned. Isr. schoolbesturen.
Collectie > Joodse pers > 20031385

meer treffers in Collectie > Joodse pers

 Uit Dordrechts Joodsch verleden  s.a.
Uit Dordrechts Joodsch verleden.
Collectie > Literatuur > 11505571

meer treffers in Collectie > Literatuur

 Wonderen bestaan : Schoontje Braadbaart  
In het programma Wonderen Bestaan gaat het eerste item over Schoontje Braadbaart.
In Dordrecht gaat het verhaal dat op Voorstraat 8 al dertig jaar de geest van ...
Collectie > Audiovisueel > 40001614

 Interview met Elie Dasberg (Dordrecht-1904) over zijn jeugd in Dordrecht, het zionisme...  1982
titel, Interview met Elie Dasberg (Dordrecht-1904) over zijn jeugd in Dordrecht,
het zionisme en rabbijn Dasberg en zijn kille, 24-11-1982. maker, Cahen, Joël. ...
Collectie > Audiovisueel > 30000005

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl