Maarssen

Vechtevoort, hofstede van Abraham Bueno de Mesquita, grafiek van de hand van Abraham Rademaker (1675-1725)In de zeventiende eeuw vestigden zich enige Amsterdamse Portugese joden in Maarssen. Een deel van hen was betrokken bij de tabakscultuur rond Amersfoort, anderen deden tevergeefs een poging een zijde-industrie in de plaats op te richten.
Aanvankelijk vonden de godsdienstoefeningen plaats in één van de buitenplaatsen die de Portugese joden langs de Vecht bouwden. In 1720 werd in Maarssen de Portugese synagoge Neveh Shalom gebouwd, ondanks tegenstand uit kerkelijke kringen. In 1749 werd in het nabijgelegen Tienhoven op een privé-terrein een begraafplaats aangekocht, die tot in de twintigste eeuw in gebruik is geweest.

De Hoogduitse joden vestigden zich op de andere oever van de rivier de Vecht in Maarsseveen. Ze hielden hun diensten aanvankelijk eveneens in een privé-woning, maar in 1759 kregen ook zij toestemming voor de bouw van een synagoge, aan de Diependaalsedijk.

Volgens sommige overleveringen vormden de joden op een bepaald moment in de eerste helft van de achttiende eeuw een meerderheid onder de plaatselijke inwoners, zonder overigens gelijke rechten te hebben.
De neergang van de Portugese gemeente begon in het midden van de achttiende eeuw en in 1839 had zij daadwerkelijk opgehouden te bestaan. In dat jaar werd de synagoge verkocht en afgebroken. De terugloop van de Hoogduitse gemeente in Maarssen en Maarsseveen begon in 1789, toen de stad Utrecht haar poorten voor joden moest openen. Uiteindelijk werd de Hoogduitse gemeente in 1923 bij die van Utrecht gevoegd. In 1927 werd ook de Hoogduitse synagoge verkocht en afgebroken. Onder het woonhuis, dat enige jaren later op die plek verrees, werd in 2002 een mikwe uitgegraven. In een pand aan de Breedstraat bevindt zich een koepelgewelf, mogelijk een restant van een Portugese huissynagoge.

De als het 'Jodenbosje' bekend staande begraafplaats in Tienhoven verkeert in zwaar vervallen toestand. In april 2004 werd door Landschapsbeheer Utrecht een plan geopperd voor een grondige restauratie.
In het nabijgelegen Kamerik werd in mei 1999 op de begraafplaats een gedenkplaat onthuld ter nagedachtenis aan twee joodse onderduiksters, die in dat dorp opgepakt werden.

Aantal joden in Maarssen en omgeving:

1809 217
1840 130
1869 103
1899 43
1930 38


Collectie en mediatheek

 Concordia Res Parvae Crescunt  1777-04-08
Publicatie van de gedeputeerden van de Staten van Utrecht over
de toelating van hoogduitse joden in Maarssen, 1777.
Collectie > Documenten > 00009791

meer treffers in Collectie > Documenten

 Spiegel van parochet  1829
Deze besnijdenisvoorhang werd in 1829 geschonken aan Korete Beriet Wesaädat Joledot,
het genootschap voor besnijders en ondersteuning van zwangere vrouwen te ...
Collectie > Museumstukken > 00448

meer treffers in Collectie > Museumstukken

 Fotoalbum  
Twee losbladige fotoalbums met 148 kleurenfoto's van joodse
begraafplaatsen in Nederland, jaren '80.
Collectie > Fotos > 40006664

 Schilderij  1900
Schilderij van J. Grolman: interieur synagoge Maarssen, circa 1900.
Collectie > Fotos > 40002303

 Centraal Israel. Weeshuis  1882
Vermelding van ingekomen giften in december 1881.
Collectie > Joodse pers > 20030394

meer treffers in Collectie > Joodse pers

 [...]  1977/1986
[...].
Collectie > Literatuur > 11000353

meer treffers in Collectie > Literatuur

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl