Zwartsluis
Aan het einde van de zeventiende eeuw vestigden de eerste joden
zich in Zwartsluis. Van een georganiseerde joods gemeente was al in
het begin van de achttiende eeuw sprake. Deze gemeente kon vanaf
1722 beschikken over een begraafplaats aan de
Leeuwarder ofwel Kleine Schans. Ook de joden van Meppel begroeven daar hun
doden.
Het stichtingsjaar van de eerste synagoge is niet bekend,
maar het gebouw was in ieder geval al in de achttiende eeuw in
gebruik. Rond het midden van de negentiende eeuw stond het gebouw
op instorten en in 1852 werd het verkocht. Een jaar eerder was een
nieuwe synagoge annex studiehuis ingewijd. Dit gebouw lag aan de
Baanstraat. Eveneens in 1851 werd een tweede begraafplaats, gelegen
achter de synagoge, in gebruik genomen.
In de
veertiger jaren van de negentiende eeuw werd er een
godsdienstschooltje opgericht, dat in 1873 in een nieuw gebouw
gehuisvest werd. De joodse gemeente van Zwartsluis werd geleid door
twee bestuurders. Naast een vrouwengenootschap voor onderhoud en
aankleding van de synagoge was er een vereniging ter bestudering
van de Tora.
Tot het midden van de negentiende eeuw was het meest verbreide
beroep onder de joodse inwoners van Zwartsluis dat van vleeshouwer
en ritueel slachter. Tegen het einde van de eeuw waren de meeste
joden werkzaam in de textiel.
Gedurende de Duitse bezetting zijn alle toen nog in Zwartsluis
woonachtige joden gedeporteerd, op een enkeling na die kon
onderduiken. Van de gedeporteerden is er één teruggekeerd, de
overigen zijn allen omgekomen in de concentratiekampen. De synagoge
werd gebruikt als opslagplaats van meubels uit de huizen van de
gedeporteerden.
In 1948 is de joodse gemeente Zwartsluis opgeheven en bij die van
Zwolle gevoegd.
De synagoge werd verkocht en kreeg de bestemming van
timmermanswerkplaats. In 1969 is het gebouw afgebroken. De oude
begraafplaats in het dorpscentrum is geruimd, de begraafplaats aan
de Baanstraat wordt door de plaatselijke overheid onderhouden. In
1984 is hier een herinneringsmonument geplaatst. De joodse school
werd gerestaureerd; een plaquette herinnert aan de vroegere
bestemming.
Aantal joden in Zwartsluis:
| 1795 | 35 |
| 1809 | 37 |
| 1840 | 54 |
| 1869 | 120 |
| 1899 | 59 |
| 1930 | 25 |
Collectie en mediatheek
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
Mizrach
1900-1925
Mizrach afkomstig uit voormalige synagoge Zwartsluis.
Collectie > Fotos > 40001920
Zitting der Centrale Commissie op Woensdag 18 Juni 1879.
Verslag van een vergadering van de Centrale Commissie.
Collectie > Joodse pers > 20029840
meer treffers in Collectie > Joodse pers
De joodse gemeenten in de kop van Overijssel
1981
De joodse gemeenten in de kop van Overijssel.
Collectie > Literatuur > 11500270
