Monnickendam
Uit enige keuren van het einde van de zeventiende eeuw en het
begin van de achttiende eeuw blijkt, dat zich in die tijd reeds
enkele joden in Monnickendam bevonden. Rond 1720 bleef een poging
van de stad om, net als in andere steden gebeurde, Portugees-joodse handelaars
aan te trekken zonder succes.
De joodse gemeente organiseerde zich waarschijnlijk rond 1787. De
economische situatie in Monnickendam was erg slecht; er was dan ook
geen geld om een godsdienstonderwijzer aan te stellen. De synagoge, die in 1814
ingewijd werd, ging in 1894 in vlammen op. In hetzelfde jaar werd
een nieuwe synagoge in gebruik genomen. Er was een kerkbestuur van
twee leden, waarvan er één ook als penningmeester voor het Heilige
Land fungeerde.
Al in 1677 hadden de joden een begraafplaats toegewezen
gekregen aan de westkant van de Zuiderpoort aan de Stadswal.
In de
eerste decennia van de twintigste eeuw liep de joodse bevolking van
Monnickendam zodanig terug dat er vanaf 1932 alleen nog op de Hoge
Feestdagen diensten in de synagoge gehouden werden. De Torarollen werden daarom in
bruikleen gegeven aan de joodse gemeente van Zandvoort, later
gingen de Toramantels en
de rituele voorwerpen naar de joodse gemeente van Alkmaar.
Tijdens de bezetting werden de joden van Monnickendam gedwongen
naar Amsterdam te verhuizen. Vervolgens zijn zij naar het oosten
gedeporteerd en daar vermoord. Slechts een enkeling wist de
verschrikkingen van de kampen te overleven of kon onderduiken. Een
monument tegenover de Grote Kerk vermeldt de namen van alle
vermoorde Monnickendamse joden.
De joodse gemeente is in 1950 bij die van Amsterdam gevoegd. De
synagoge aan de Havenstraat is na de oorlog verkocht en huisvestte
jarenlang een bar-discotheek, en daarna een restaurant. Vanaf
november 2007 is er een café gevestigd. De plaatselijke overheid
onderhoudt de begraafplaats.
Aan het pand Kerkstraat 12, waar tijdens de bezetting vijf joodse
onderduikers verborgen zaten, werd in 1947 ter herinnering hieraan
een gevelsteen aangebracht. In het kader van een restauratieproject
van gevelstenen in Monnickendam is deze steen wegens verregaand
verval in het najaar van 2002 vervangen door een nieuw
exemplaar.
In 2005 werd een gedenksteen van de hand van Herman van
Elteren, onthuld in de Nieuwe Steeg bij het Noordeinde (plaatselijk
bekend als Jodensteeg) ter herdenking van de
deportatie van de Monnickendamse joden op 2 mei 1942.
Aantal joden in Monnickendam en omgeving
| 1809 | 37 |
| 1840 | 54 |
| 1869 | 60 |
| 1899 | 62 |
| 1930 | 25 |
Collectie en mediatheek
Herinneringsblad
1906
Typografie in kader van gestileerde bloemvormen waaronder vier kolommen
van negen rijen met in elk vakje een handtekening.
Collectie > Museumstukken > 08739
meer treffers in Collectie > Museumstukken
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > B0005954
meer treffers in Collectie > Documenten
Prentbriefkaart
1920 (ca.)
Ingekleurde prentbriefkaart van de Havenstraat in Monnickendam, circa 1920.
Collectie > Fotos > 40006078
meer treffers in Collectie > Fotos
[Binnenland] : Benoemingen
Benoemingen door de Permanente Commissie in diverse schoolbesturen.
Collectie > Joodse pers > 20031865
meer treffers in Collectie > Joodse pers
Amsterdamse stadsgezichten uit de Collectie Meentwijck : donderdag 16 oktober 2003
2003
Amsterdamse stadsgezichten uit de Collectie Meentwijck : donderdag 16 oktober 2003.
Collectie > Literatuur > 12010264
meer treffers in Collectie > Literatuur
[familiefilm fam. Monnickendam]
1954-1955
Amateur filmfragmenten (z/w en kleur) uit het leven van de familie RG Monnickendam-
Dunner, 1954-1955. Beelden van een reis, kinderen die op straat in Rotterdam ...
Collectie > Audiovisueel > 40002204
