Waalwijk

In de achttiende eeuw was er in Waalwijk een kleine joodse gemeenschap, die in een privé-huis godsdienstoefeningen hield. Een intern conflict leidde in 1795 tot een scheuring, waarna de gemeente ophield te bestaan. Bij de reorganisatie van de joodse gemeenten in 1814 werd Waalwijk ingedeeld bij de Ringsynagoge Tilburg en behoorde het tot de kerkgang Capelle. In 1835 verkreeg de joodse gemeente Waalwijk de zelfstandige status van Bijkerk.

De oudste joodse begraafplaats van Waalwijk was volgens de begraafboeken gelegen nabij het Boschhuysje op het terrein van het vroegere kasteel van Besoyen en was tot 1805 in gebruik. Ook in het naburige Loon op Zand was tot 1825 een joodse begraafplaats in gebruik in de buurtschap Horst. Rond 1850 moet er een joodse begraafplaats gelegen hebben tussen de Loint, de Besoijense Steeg en het Rigtpad. De sporen van deze drie oude begraafplaatsen zijn uitgewist. Waarschijnlijk zijn ze in de vorige eeuw zonder toestemming van de joodse gemeente geruimd. Later werden de doden in Oisterwijk begraven.

Synagoge in de Grotestraat te BesoijenAanvankelijk werden de synagogediensten in een privé-huis in Besoyen gehouden en vanaf 1847 werd in dit dorp één van de drie 'tempeliershuizen' gehuurd als synagogale ruimte. Dit pand is in 1869 door de joodse gemeente aangekocht, vervolgens opgeknapt en in 1884 als synagoge heringewijd. In 1901 veroorzaakte een brand grote schade, maar in februari 1902 kon een herbouwde synagoge op dezelfde plek in gebruik genomen worden.
Een ernstig conflict veroorzaakte in 1878 een scheuring in de joodse gemeente, pas in 1904 vond hereniging plaats. Naast het kerkbestuur was er in Waalwijk een begrafenisgenootschap en een vrouwengenootschap actief.

In 1940 confisqueerden de Duitsers de synagoge. Het meubilair werd openbaar verkocht, de Torarollen werden gered en na de oorlog naar Israël overgebracht. Het gebouw werd als kantoor gebruikt. Van de ongeveer dertig joodse inwoners van Waalwijk kwam de helft in de oorlog om het leven.

Na de oorlog is de joodse gemeente van Waalwijk niet heropgericht. De gemeente werd in 1947 bij die van Den Bosch gevoegd. De synagoge werd aanvankelijk gebruikt als gymnastiekzaal, later als magazijn van een schoenfabriek en vervolgens in 1965 gesloopt.
In 1969 werd een gedenkplaquette onthuld op de plaats van de afgebroken synagoge op de hoek van de Grotestraat en de Tempelierstraat.

Aantal joden in Waalwijk:

1809 41
1840 72
1869 59
1899 75
1930 17


Collectie en mediatheek

 Dossier  
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954

 Sjnoderboek  onbekend
Sjnoderboek van de Gemeente te Waalwijk.
Collectie > Documenten > 00000063

 Overzichtsfoto  1930-1980
Foto's (2) van het exterieur van de synagoge van de joodse gemeente Waalwijk
in de Grotestraat in Besoyen, circa 1930 en 1960.
Collectie > Fotos > 40009132

meer treffers in Collectie > Fotos

 Vergadering van de Centrale Commissie tot de Alg. Zaken van het Ned. Isr....  
Eerste deel van het verslag van een vergadering van de Centrale Commissie tot de
Alg. Zaken van het Ned. Isr. Kerkgenootschap die plaatshad in de vergaderzaal aan ...
Collectie > Joodse pers > 20065733

meer treffers in Collectie > Joodse pers

 "Tussen twee stromen" : de geschiedenis van de joodse gemeenten Geertruidenberg,...  1997
"Tussen twee stromen" : de geschiedenis van de joodse gemeenten Geertruidenberg,
Capelle, Waalwijk en Heusden ; Hartog Jacob de Vries : Joods dichter te Dussen ...
Collectie > Literatuur > 12006118

meer treffers in Collectie > Literatuur

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl