Waalwijk
In de achttiende eeuw was er in Waalwijk een kleine joodse
gemeenschap, die in een privé-huis godsdienstoefeningen hield. Een
intern conflict leidde in 1795 tot een scheuring, waarna de
gemeente ophield te bestaan. Bij de reorganisatie van de joodse
gemeenten in 1814 werd Waalwijk ingedeeld bij de Ringsynagoge Tilburg en
behoorde het tot de kerkgang Capelle. In 1835 verkreeg de joodse
gemeente Waalwijk de zelfstandige status van Bijkerk.
De oudste joodse begraafplaats van Waalwijk
was volgens de begraafboeken gelegen nabij het Boschhuysje op het
terrein van het vroegere kasteel van Besoyen en was tot 1805 in
gebruik. Ook in het naburige Loon op Zand was tot 1825 een joodse
begraafplaats in gebruik in de buurtschap Horst. Rond 1850 moet er
een joodse begraafplaats gelegen hebben tussen de Loint, de
Besoijense Steeg en het Rigtpad. De sporen van deze drie oude
begraafplaatsen zijn uitgewist. Waarschijnlijk zijn ze in de vorige
eeuw zonder toestemming van de joodse gemeente geruimd. Later
werden de doden in Oisterwijk begraven.
Aanvankelijk werden de synagogediensten in een
privé-huis in Besoyen gehouden en vanaf 1847 werd in dit dorp één
van de drie 'tempeliershuizen' gehuurd als synagogale ruimte. Dit
pand is in 1869 door de joodse gemeente aangekocht, vervolgens
opgeknapt en in 1884 als synagoge heringewijd. In
1901 veroorzaakte een brand grote schade, maar in februari 1902 kon
een herbouwde synagoge op dezelfde plek in gebruik
genomen worden.
Een ernstig conflict veroorzaakte in 1878 een scheuring in de
joodse gemeente, pas in 1904 vond hereniging plaats. Naast het
kerkbestuur was er in Waalwijk een begrafenisgenootschap en
een vrouwengenootschap actief.
In 1940 confisqueerden de Duitsers de synagoge. Het meubilair werd
openbaar verkocht, de Torarollen werden gered en
na de oorlog naar Israël overgebracht. Het gebouw werd als kantoor
gebruikt. Van de ongeveer dertig joodse inwoners van Waalwijk kwam
de helft in de oorlog om het leven.
Na de oorlog is de joodse gemeente van Waalwijk niet
heropgericht. De gemeente werd in 1947 bij die van Den Bosch
gevoegd. De synagoge werd aanvankelijk gebruikt als gymnastiekzaal,
later als magazijn van een schoenfabriek en vervolgens in 1965
gesloopt.
In 1969 werd een gedenkplaquette onthuld op de plaats van de
afgebroken synagoge op de hoek van de Grotestraat en de
Tempelierstraat.
Aantal joden in Waalwijk:
| 1809 | 41 |
| 1840 | 72 |
| 1869 | 59 |
| 1899 | 75 |
| 1930 | 17 |
Collectie en mediatheek
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
Sjnoderboek
onbekend
Sjnoderboek van de Gemeente te Waalwijk.
Collectie > Documenten > 00000063
Overzichtsfoto
1980
Rabbijn Berlinger op een bijeenkomst in het raadhuis van Waalwijk ter gelegenheid
van de onthulling van een gedenksteen op de plek van de voormalige synagoge, circa ...
Collectie > Fotos > 40011073
meer treffers in Collectie > Fotos
Vergadering van de Centrale Commissie tot de Alg. Zaken van het Ned. Isr....
Eerste deel van het verslag van een vergadering van de Centrale Commissie tot de
Alg. Zaken van het Ned. Isr. Kerkgenootschap die plaatshad in de vergaderzaal aan ...
Collectie > Joodse pers > 20065733
meer treffers in Collectie > Joodse pers
"Tussen twee stromen" : de geschiedenis van de joodse gemeenten Geertruidenberg,...
1997
"Tussen twee stromen" : de geschiedenis van de joodse gemeenten Geertruidenberg,
Capelle, Waalwijk en Heusden ; Hartog Jacob de Vries : Joods dichter te Dussen ...
Collectie > Literatuur > 12006118
