Bergen op Zoom
Er moeten al in de Middeleeuwen joden in Bergen op Zoom gewoond
hebben. Zij zouden daar volgens archiefstukken in 1428 dezelfde
rechten gekregen hebben als de andere inwoners. De economische
achteruitgang van Bergen op Zoom bracht met zich mee dat de joden
tegen het einde van de vijftiende eeuw uit de stad verdwenen
zijn.
Vanaf het begin van de achttiende eeuw hebben zich opnieuw joden in
de plaats gevestigd. In 1793 pachtten joodse burgers een stuk grond
in het buitengebied aan de Bergsebaan om er een begraafplaats in te
richten. In 1815 werd een deel van de Stadswaag aangekocht en tot
synagoge verbouwd. Een
kleine twintig jaar later liet de joodse gemeente aan de Parade (de
huidige Koevoetstraat) een nieuwe synagoge bouwen. Ook was er in
Bergen op Zoom een kleine joodse school, die in 1868 een eigen
gebouw betrok.
De
joodse gemeente van Bergen op Zoom bereikte haar grootste omvang
rond het midden van de 19de eeuw, daarna liep het aantal leden
langzaam terug.
Twee verenigingen hielden zich bezig met liefdadigheid: een begrafenisgenootschap en een genootschap dat zorgde voor het onderhoud van de synagoge. In het algemeen waren de joden van Bergen op Zoom werkzaam in de detailhandel. Ze namen geen opvallende plaats in het openbare leven van hun stad in.
Tijdens de bezetting werden de joodse inwoners van Bergen op
Zoom net als elders slachtoffer van de anti-joodse maatregelen van
de Duitsers. Op 11 november 1942 moesten zij zich melden om via
Amsterdam naar Westerbork gevoerd te worden. Een twintigtal van hen
slaagde erin zich in veiligheid te brengen door onder te duiken. De
overigen werden naar Oost-Europa gedeporteerd en daar vermoord.
In 1958 werd de joodse gemeente opgeheven en ingedeeld bij Tilburg. In 1967
werd deze indeling gewijzigd en behoorde joods Bergen op Zoom
verder bij Breda.
De synagoge, waarvan het interieur gedurende de bezetting vernield
was, is verkocht en deed aanvankelijk dienst als bedrijfsruimte. In
1975 werden de synagoge en het rituele bad geheel
gerestaureerd. Ze vormen tegenwoordig een gedenkplaats voor de
verdwenen joodse gemeenschap van Bergen op Zoom en functioneren
tevens als ontmoetingsplaats en expositieruimte.
De begraafplaats wordt onderhouden door de plaatselijke overheid.
Het nog vrije gedeelte is bestemd voor het begraven van Belgische
joden.
Bij het grensdorp Putte liggen al meer dan honderd jaar begraafplaatsen van de Antwerpse joodse gemeenschap. Veel Belgische joden geven er namelijk de voorkeur aan hun doden in Nederland te begraven, omdat in België het recht op eeuwige rust niet gewaarborgd is.
Aantal joden in Bergen op Zoom en omstreken:
| 1806 | 106 |
| 1840 | 206 |
| 1869 | 86 |
| 1899 | 86 |
| 1930 | 43 |
| 1951 | 30 |
Collectie en mediatheek
Fotoalbum
Twee losbladige fotoalbums met 148 kleurenfoto's van joodse
begraafplaatsen in Nederland, jaren '80.
Collectie > Fotos > 40006664
meer treffers in Collectie > Fotos
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
meer treffers in Collectie > Documenten
Verborgen in Brabantse bodem : Joodse begraafplaatsen in Noord-Brabant
2002
Verborgen in Brabantse bodem : Joodse begraafplaatsen in Noord-Brabant.
Collectie > Literatuur > 12009668
meer treffers in Collectie > Literatuur
[geen titel]
1887
titel, [geen titel]. bron, Centr. Blad voor Israelieten, vol. 3(1887), nr. 7, p.
2. materiaal, bericht. trefwoorden, Bergen op Zoom synagoge godsdienstoefening. ...
Collectie > Joodse pers > 20000484
