Roermond
Roermond behoort tot de eerste plaatsen in Nederland waar gewag
wordt gemaakt van joodse inwoners. Tussen 1275 en 1443 moeten er
blijkens archiefstukken ononderbroken joden in de plaats gewoond
hebben. Honderd jaar later wonen er weer twee joodse gezinnen in
Roermond, die op last van het hof van Gelre verwijderd moeten
worden. Het stadsbestuur weigert dit aanvankelijk; de afloop van de
affaire is niet bekend.
Pas
aan het begin van de negentiende eeuw kwamen er opnieuw joden naar
Roermond. In 1821 werd de joodse gemeenschap volgens de indeling
van het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap bij de bijkerk Sittard gerekend. In 1828 werd
Roermond een zelfstandige bijkerk en in 1850 een Ringsynagoge.
Van 1822 af werden er synagogediensten gehouden in een gehuurde
kamer van een privé-huis. De joodse gemeente groeide zo snel dat in
1850 een huis aangekocht kon worden, met daarbij een stuk grond
voor de bouw van een synagoge. Deze kwam te
liggen aan de Hamstraat en werd in 1853 ingewijd. Het huis werd
ingericht als kosterswoning en als schoolgebouw.
Mogelijk heeft de joodse gemeenschap van Roermond tussen 1828 en
1860 gebruik gemaakt van een kleine joodse begraafplaats in het dorp
Linne, gelegen aan de Weerderweg. In Roermond zelf werd rond 1828,
maar misschien al eerder, een joods gedeelte van de algemene
begraafplaats (nu het Oude Kerkhof) aan de Herkenbosscherweg in
gebruik genomen. Op deze begraafplaats werd rond 1860 een tweede
joods gedeelte ingericht.
Naast een kerkbestuur en een kerkenraad waren er in Roermond
verscheidene genootschappen actief, die zich ondermeer bezighielden
met hulp aan joodse reizigers, verzorging van begrafenissen,
ondersteuning van kraamvrouwen en behoeftige vrouwen en Torastudie. Ook was er in
de plaats een joodse school.
Vanaf
het laatste kwartaal van de negentiende eeuw nam de joodse gemeente
van Roermond in omvang af. In de dertiger jaren zorgde de komst van
een groot aantal vluchtelingen uit Duitsland voor een tijdelijke
opleving van de joodse gemeenschap.
Toen de Duitse bezetter in 1941 bij de aanvang van het nieuwe
schooljaar de joodse kinderen van het openbare onderwijs
uitgesloot, werden in Roermond aparte joodse scholen opgezet. Deze
situatie heeft tot de voltooiing van de deportaties in april 1943
bestaan. Het grootste deel van de joodse bevolking van Roermond is
tussen augustus 1942 en april 1943 gedeporteerd en omgebracht in de
kampen in Polen. In dorpen in de omgeving bevond zich een groot
aantal joodse onderduikers.
De synagoge was vanaf 1942 in gebruik als paardenstal en is vlak
voor het einde van de oorlog bij een bomaanslag verwoest.
Na de bevrijding is de joodse gemeente heropgericht; op de plaats
van de oude synagoge in de Hamstraat werd een nieuw gebouw
neergezet. Vanwege het geringe ledental is de gemeente in 1986 met
de gemeenten Heerlen, Maastricht en Venlo gefuseerd tot de NIHS
Limburg.
Het synagogegebouw wordt sindsdien niet meer gebruikt. Een
gevelsteen in het voormalige schoolgebouw met de davidster en de tafelen der
wet houdt de herinnering aan de verdwenen joodse gemeenschap van
Roermond levend. In mei 2007 werd er op de binnenplaats van de
voormalige synagoge aan de Hamstraat een monument onthuld ter
herinnering aan de 133 joden uit Roermond die in de oorlog werden
vermoord.
De begraafplaats aan de Herkenbosscherweg, waar het oudste
joodse gedeelte zes graven, en het nieuwere gedeelte rond
90 graven telt, wordt tegenwoordig onderhouden door de
plaatselijke autoriteiten.
Aantal joden in Roermond en omgeving:
| 1840 | 132 |
| 1869 | 139 |
| 1899 | 113 |
| 1930 | 55 |
| 1951 | 19 |
| 1971 | 16 |
Collectie en mediatheek
Fotoalbum
Twee losbladige fotoalbums met 148 kleurenfoto's van joodse
begraafplaatsen in Nederland, jaren '80.
Collectie > Fotos > 40006664
meer treffers in Collectie > Fotos
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > B0005954
meer treffers in Collectie > Documenten
Van onzen Eindhovenschen Correspondent.
Verslag van een bijeenkomst met als doel de verkiezing van een opperrabbijn voor
het gecombineerde ressort Noord-Brabant-Limburg. Er waren drieendertig afgevaardigden ...
Collectie > Joodse pers > 20061610
meer treffers in Collectie > Joodse pers
De synagoge van Maastricht en de synagogen elders in Limburg
1967
De synagoge van Maastricht en de synagogen elders in Limburg.
Collectie > Literatuur > 12003075
