Gulpen
Rond het midden van de achttiende eeuw vestigden
de eerste joden zich in Gulpen. Aanvankelijk ondervonden zij veel
tegenstand van de plaatselijke bevolking en waren er herhaaldelijk
incidenten, waarbij de joden het slachtoffer dreigden te
worden.
In 1786 waren er genoeg volwassen mannen om godsdienstoefeningen
te kunnen houden in een privé-woning. In 1818 werd Gulpen erkend
als Bijkerk onder de Ringsynagoge Eijsden, waarna er in 1823 een synagoge gebouwd werd. De kinderen
kregen les in de plaatselijke joodse school, die in 1875 een nieuw
schoolgebouw in gebruik nam.
De joodse gemeenschap van Gulpen was rond 1870 op
zijn grootst. De joodse begraafplaats lag aan de Rijksweg te
Gulpen. De gemeente telde een mannen- en een vrouwenvereniging,
beide opgericht als begrafenisgenootschap.
In de laatste decennia van de negentiende eeuw liep de joodse
bevolking van Gulpen zo hard achteruit, dat de gemeente omstreeks
1900 met de eveneens kwijnende gemeente van Vaals samengevoegd werd. In
1935 werd de naam van de joodse gemeente officieel
Gulpen-Vaals.
Tijdens de Duitse bezetting zijn alle joden uit Gulpen-Vaals naar
Polen gedeporteerd en daar vermoord. Na de oorlog hebben zich noch
in Gulpen, noch in Vaals weer joden gevestigd. Van de synagoge
aan de Kiebeukel (destijds Kippenheuvel), die voor de oorlog al in
slechte staat was, was na de oorlog alleen het entreegedeelte nog
gedeeltelijk intact. Het gebouw is jarenlang in gebruik geweest als
stal en als kaasmakerij. Later werd op deze plaats
een woonhuis gebouwd. In 1947werd de joodse gemeente officieel
bij die van Maastricht gevoegd.
De joodse begraafplaatsen in Gulpen en Vaals worden tegenwoordig onderhouden door de plaatselijke gemeente. In mei 1989 werd aan de Kiewegracht een joods oorlogsmonument onthuld. Ook op de joodse begraafplaats bevindt zich een klein gedenkteken. De grafstenen op de begraafplaats in Gulpen zijn geïnventariseerd in het Stenen Archief.
Aantal joden in Gulpen en omgeving:
| 1809 | 36 |
| 1840 | 66 |
| 1869 | 80 |
| 1899 | 64 |
| 1930 | 37 |
Collectie en mediatheek
[Joodse begraafplaats te Gulpen]
1920
Gezicht op de Joodse begraafplaats te Gulpen. Donkere grafstenen en
-monumenten temidden van groen gras, bomen en struiken.
Collectie > Museumstukken > B0359
meer treffers in Collectie > Museumstukken
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > B0005954
Uitnodiging
1988-04-11
Uitnodiging voor expositie ivm herdenkingsmonument Gulpen, 1988.
Collectie > Documenten > 00003799
Prentbriefkaart
1920 (ca.)
Prentbriefkaart van de Kippenheuvel in Gulpen met synagoge, circa 1920.
Collectie > Fotos > 40006196
Overzichtsfoto
1930 (ca.)
Overzichtsfoto van de Kippenheuvel in Gulpen met op de achtergrond
(gebouw met torentje) de synagoge, circa 1930.
Collectie > Fotos > 40006301
Verslag van de handelingen der Permanente Commissie tot de Alg. Zaken van het Ned. Isr....
Tweede deel en slot van het jaarverslag van de Permanente Commissie
over de periode juni 1907 tot juni 1908.
Collectie > Joodse pers > 20063726
meer treffers in Collectie > Joodse pers
De synagoge van Maastricht en de synagogen elders in Limburg
1967
De synagoge van Maastricht en de synagogen elders in Limburg.
Collectie > Literatuur > 12003075
