Ter Apel
Vanaf het begin van de negentiende eeuw hebben er joden in Ter
Apel gewoond. Een georganiseerde joodse gemeente ontstond rond 1875
en werd in 1885 als zelfstandige gemeente erkend.
Aanvankelijk vonden de godsdienstoefeningen plaats in een gehuurde
kamer aan de Boetseweg in het dorp Roswinkel. In 1881 werd Ter Apel
het centrum van joods leven van de buurtschap, waartoe ook de joden
van Roswinkel, Sellingen en Munnikemoer behoorden. Twee jaar later
werd een synagoge
ingewijd.
Er
waren in de regio drie joodse begraafplaatsen: de eerste
bij de Roswinkelstraatweg in Roswinkel, die tot 1886 in gebruik is
geweest, de tweede in De Maten, in gebruik tot 1870, en de laatste
in Ter Apel, waar vanaf 1886 is begraven.
Het kerkbestuur bestond uit drie leden. De kinderen kregen joodse
les van een godsdienstonderwijzer. De enige joodse vereniging in
Ter Apel was het begrafenisgenootschap, opgericht in 1902. Deze
vereniging droeg tevens zorg voor ziekenbezoek en organiseerde
leeravonden.
Tijdens de bezetting werd in 1942 nabij Sellingen het joodse
werkkamp Sellingerbeetse opgezet. De rond 300 dwangarbeiders die
daar in september 1942 verbleven zijn later via Westerbork naar de
vernietigingskampen gedeporteerd. Ook vrijwel alle joden uit Ter
Apel zijn gedeporteerd en vermoord. Een enkeling slaagde erin de
oorlogsjaren te overleven door onder te duiken.
In 1948 werd de joodse gemeente Ter Apel opgeheven en bij die van
Stadskanaal
gevoegd. De synagoge was in de oorlogsjaren geplunderd. In 1949 is
het gebouw aan de gemeente Vlagtwedde verkocht en later gesloopt.
De begraafplaatsen in Ter Apel en De Maten worden onderhouden door
de gemeente Vlagtwedde, die te Roswinkel door de gemeente Emmen. In 1998 werd
de begraafplaats te Roswinkel opgeknapt door de Stichting
Landschapsbeheer Drenthe.
In 2004 werd op de hoek van de Oosterstraat en de Schotslaan, op de
plek waar vroeger de synagoge stond, een monument onthuld dat
herinnert aan de 49 joden uit Ter Apel die in de Tweede
Wereldoorlog omkwamen.
Aantal joden in Ter Apel en omgeving:
| 1849 | 5 |
| 1911 | 71 |
| 1924 | 60 |
Collectie en mediatheek
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
Overzichtsfoto
1960 (ca.)
Exterieur synagoge van Ter Apel, circa 1960.
Collectie > Fotos > 40001222
Zitting der Centrale Commissie op Woensdag 18 Juni 1879.
Verslag van een vergadering van de Centrale Commissie.
Collectie > Joodse pers > 20029840
meer treffers in Collectie > Joodse pers
Klein en groot zijn daar gelijk : de Joodse begraafplaatsen in de provincie Groningen
2009
Klein en groot zijn daar gelijk : de Joodse begraafplaatsen in de provincie Groningen.
Collectie > Literatuur > 12015341
