Stadskanaal

In het dorp Stadskanaal, dat onderdeel uitmaakt van de gemeente Onstwedde, kwam vanaf de jaren veertig van de negentiende eeuw een joodse gemeente in ontwikkeling. Deze kreeg rond 1845 een joodse begraafplaats langs de Afdraai, het huidige Gedempte Ceresdiep, aan de zuidkant van Stadskanaal.

Aanvankelijk behoorden de joden van Stadskanaal tot de Joodse Gemeente Veendam. Gezien de grote afstand tot die plaats kwamen de bewoners van de streek voor hun godsdienstoefeningen bijeen in een kamer aan het Boerendiep. Ondanks tegenwerking vanuit Veendam kreeg joods Stadskanaal in 1850 de status van bijkerk; in het daarop volgende decennium werd een officiële Joodse Gemeente Stadskanaal opgericht.

Interieur synagoge van Stadskanaal, ca. 1929 (uit: DeVrijdagavond)De synagoge met het ritueel bad in het centrum van Onstwedde aan de Hoofdstraat dateert uit 1860. De joodse gemeente groeide snel in de tweede helft van de negentiende en in het begin van de twintigste eeuw. Vrijwel alle leden waren werkzaam in de veehandel. Het aantal kinderen was zo groot dat er onderwijs gegeven werd door twee leraren. De economische situatie van de meeste joden was middelmatig. Naast een kerkbestuur en een armbestuur waren er binnen de joodse gemeente Stadskanaal verschillende genootschappen en verenigingen actief die zich onder meer bezighielden met de zorg voor de kerksieraden, begrafenissen, zieken en armen. In de dertiger jaren vestigde zich een aantal vluchtelingen uit Duitsland in de plaats.

Gedurende de bezetting is het overgrote deel der joden van Stadskanaal en omgeving tussen augustus 1942 en november 1942 opgepakt en naar Westerbork overgebracht. Vandaar zijn zij naar de kampen in Oost-Europa gedeporteerd. Vrijwel niemand is teruggekeerd. Enige tientallen overleefden de bezetting door onder te duiken. De synagoge werd geplunderd en zwaar beschadigd. De Torarollen en de voorhangen bleven bewaard doordat zij tijdig verstopt waren.

Na de oorlog was de synagoge zo vervallen dat ze in 1958 verkocht en gesloopt moest worden. Tot 1964 werden er godsdienstoefeningen gehouden in de voormalige leraarswoning die naast de synagoge lag. Ook dit gebouw is afgebroken. In april 1986 werd aan de Navolaan een monument onthuld ter nagedachtenis aan de joodse slachtoffers van de bezetting. In juni 1988 is de joodse gemeente Stadskanaal opgeheven en bij die van Groningen gevoegd. De plaatselijke overheid draagt tegenwoordig de zorg voor de begraafplaats.

Aantal joden in Stadskanaal en omgeving:

1840 11
1869 60
1899 208
1930 142
1951 26
1971 18


Collectie en mediatheek

 Dossier  
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954

meer treffers in Collectie > Documenten

 [Binnenland] : Stadskanaal  1905
Bericht over de bar mitswa van Abraham Goudsmid.
Hij laaiende de hele sidra zeer correct.
Collectie > Joodse pers > 20057746

meer treffers in Collectie > Joodse pers

 Klein en groot zijn daar gelijk : de Joodse begraafplaatsen in de provincie Groningen  2009
Klein en groot zijn daar gelijk : de Joodse begraafplaatsen in de provincie Groningen.
Collectie > Literatuur > 12015341

meer treffers in Collectie > Literatuur

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl