Stadskanaal
In het dorp Stadskanaal, dat onderdeel uitmaakt van de gemeente
Onstwedde, kwam vanaf de jaren veertig van de negentiende eeuw een
joodse gemeente in ontwikkeling. Deze kreeg rond 1845 een joodse begraafplaats langs de
Afdraai, het huidige Gedempte Ceresdiep, aan de zuidkant van
Stadskanaal.
Aanvankelijk behoorden de joden van Stadskanaal tot de Joodse
Gemeente Veendam. Gezien de grote afstand
tot die plaats kwamen de bewoners van de streek voor hun
godsdienstoefeningen bijeen in een kamer aan het Boerendiep.
Ondanks tegenwerking vanuit Veendam kreeg joods Stadskanaal in 1850
de status van bijkerk; in
het daarop volgende decennium werd een officiële Joodse Gemeente
Stadskanaal opgericht.
De
synagoge met het ritueel
bad in het centrum van Onstwedde aan de Hoofdstraat dateert uit
1860. De joodse gemeente groeide snel in de tweede helft van de
negentiende en in het begin van de twintigste eeuw. Vrijwel alle
leden waren werkzaam in de veehandel. Het aantal kinderen was zo
groot dat er onderwijs gegeven werd door twee leraren. De
economische situatie van de meeste joden was middelmatig. Naast een
kerkbestuur en een armbestuur waren er binnen de joodse gemeente
Stadskanaal verschillende genootschappen en verenigingen actief die
zich onder meer bezighielden met de zorg voor de kerksieraden,
begrafenissen, zieken en armen. In de dertiger jaren vestigde zich
een aantal vluchtelingen uit Duitsland in de plaats.
Gedurende de bezetting is het overgrote deel der joden van
Stadskanaal en omgeving tussen augustus 1942 en november 1942
opgepakt en naar Westerbork overgebracht. Vandaar zijn zij naar de
kampen in Oost-Europa gedeporteerd. Vrijwel niemand is
teruggekeerd. Enige tientallen overleefden de bezetting door onder
te duiken. De synagoge werd geplunderd en zwaar beschadigd. De Torarollen en de voorhangen bleven bewaard
doordat zij tijdig verstopt waren.
Na de oorlog was de synagoge zo vervallen dat ze in 1958 verkocht
en gesloopt moest worden. Tot 1964 werden er godsdienstoefeningen
gehouden in de voormalige leraarswoning die naast de synagoge lag.
Ook dit gebouw is afgebroken. In april 1986 werd aan de Navolaan
een monument onthuld ter nagedachtenis aan de joodse slachtoffers
van de bezetting. In juni 1988 is de joodse gemeente Stadskanaal
opgeheven en bij die van Groningen gevoegd. De plaatselijke
overheid draagt tegenwoordig de zorg voor de begraafplaats.
Aantal joden in Stadskanaal en omgeving:
| 1840 | 11 |
| 1869 | 60 |
| 1899 | 208 |
| 1930 | 142 |
| 1951 | 26 |
| 1971 | 18 |
Collectie en mediatheek
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
meer treffers in Collectie > Documenten
[Binnenland] : Stadskanaal
1905
Bericht over de bar mitswa van Abraham Goudsmid.
Hij laaiende de hele sidra zeer correct.
Collectie > Joodse pers > 20057746
meer treffers in Collectie > Joodse pers
Klein en groot zijn daar gelijk : de Joodse begraafplaatsen in de provincie Groningen
2009
Klein en groot zijn daar gelijk : de Joodse begraafplaatsen in de provincie Groningen.
Collectie > Literatuur > 12015341
