In de zestiger jaren van de zestiende eeuw verbleven er korte
tijd enige joden in Wageningen. Eén van hen had het recht om geld
uit te lenen tegen onderpand, terwijl hem ook een begraafplaats
toegezegd was. In 1570-'71 werden de joodse inwoners van Wageningen
uitgewezen.
In 1668 kreeg opnieuw een jood toestemming om de stedelijke bank te
pachten. Vrijwel tegelijkertijd werd een begraafplaats ingericht op
de Stadsbleek, nu Kerkhofpad geheten, bij de Veerstraat. Daar
werden aanvankelijk ook joden uit plaatsen in de omgeving begraven.
In 1760 werd de pacht blijvend overgedragen aan de joodse
gemeenschap en een jaar later ondervond de begraafplaats een
uitbreiding.
De joodse inwoners van Wageningen waren werkzaam als pachter van de
leenbank, in de tabakshandel en in de vleeshouwerij.
Omstreeks 1830 werd de joodse gemeente Wageningen zelfstandig,
voordien behoorden de joden tot de gemeente Arnhem. De synagogediensten vonden
aanvankelijk plaats in een privé-woning. In 1839 werd in een pand
aan de Riemsdijkstraat een synagoge ingericht, die in
1903 vervangen werd door een gebouw aan de Walstraat.
De oude begraafplaats aan het Kerkhofpad werd in 1929 gesloten,
nadat reeds in 1913 een nieuwe begraafplaats aan de Oude Diedenweg
in gebruik was genomen.
Naast een kerkbestuur waren er in de joodse gemeente van Wageningen
een begrafenisgenootschap en een vrouwengenootschap voor het
onderhoud van de synagoge actief. In de jaren twintig en dertig
studeerde aan de Landbouwhogeschool een relatief groot aantal
joden, die zich voorbereidden op emigratie naar Palestina.
In het eerste jaar van de bezetting nam het aantal joden in
Wageningen en omgeving toe, omdat de buitenlandse joden het
kustgebied moesten verlaten. In 1940 werden, eveneens in het kader
van de anti-joodse maatregelen, de joodse docenten aan de
Landbouwhogeschool ontslagen. Dit leidde tot een gedeeltelijke
studentenstaking.
Het merendeel van de Wageningse joden is gedeporteerd en vermoord,
enkele tientallen wisten onder te duiken. De synagoge aan de
Walstraat werd in mei 1940 getroffen door een bom en is met de
inboedel in vlammen opgegaan.
Na de oorlog zijn er weer enige joden in Wageningen gaan wonen.
Toch werd de joodse gemeente in november 1987 opgeheven en bij die
van Arnhem gevoegd. De begraafplaats aan het Kerkhofpad is in 1967
op de monumentenlijst geplaatst en twintig jaar later
gerestaureerd.
In mei 2000 werd aan de Walstraat in Wageningen een
herdenkingsmonument onthuld ter nagedachtenis aan de vermoorde
joodse inwoners. De namen van de 72 joodse inwoners van de
gemeenten Wageningen, Rhenen, Renkum en Ede, die in de Tweede
Wereldoorlog omgekomen zijn, hebben een plek gekregen in museum De
Casteelse Poort.
Aantal joden in Wageningen en omgeving:
| 1809 | 78 |
| 1840 | 117 |
| 1869 | 171 |
| 1899 | 145 |
| 1930 | 67 |
| 1951 | 20 |
| 1971 | 26 |
Schild
1863
object, schild. maker, onbekend (JR). materiaal, zilver. datering, 1863. plaats,
Nederland. hoogte, 3.5. breedte, 4.8. collectie, Joods Historisch Museum. ...
Collectie > Museumstukken > 01507
meer treffers in Collectie > Museumstukken
Fotoalbum
Twee losbladige fotoalbums met 148 kleurenfoto's van joodse
begraafplaatsen in Nederland, jaren '80.
Collectie > Fotos > 40006664
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
meer treffers in Collectie > Documenten
Buitengewone Zitting der Centrale Commissie op Donderdag 7 Maart 1881.
1881
Verslag van een buitengewone vergadering van de Centrale Commissie over de vraag
van de gemeente te Arnhem de zetel van de ressortale opperrabbijn in Arnhem in ...
Collectie > Joodse pers > 20026393
meer treffers in Collectie > Joodse pers
Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Gelderland : alsmede algemene...
2005
Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Gelderland : alsmede algemene
oorlogsmonumenten waarop joodse namen voorkomen.
Collectie > Literatuur > 12013463