Hengelo (G)

In het Gelderse Hengelo woonden rond 1750 twee joodse gezinnen. In 1787 was er al een tiental kerkelijk meerderjarige joodse mannen (een minjan), zodat er in een privé-huis godsdienstoefeningen gehouden konden worden. Twee jaar later kreeg de joodse gemeenschap van Hengelo een stuk land langs de Varsseveldseweg toegewezen als begraafplaats.

Prentbriefkaart met gezicht op Hengelo (G) met uiterst links de synagoge, ca. 1931De gemeenschap groeide in het eerste decennium van de negentiende eeuw zodanig, dat er in 1813 een zelfstandige joodse gemeente opgericht kon worden. Lang duurde deze zelfstandigheid niet, want reeds in 1821 viel joods Hengelo weer onder joods Doetinchem. Toch werd er in 1822 werd in een bouwvallige schuur aan de Hofstraat een synagoge ingewijd; het gebouw werd in 1837 opgeknapt.
Waarschijnlijk werd de joodse gemeente Hengelo pas in de jaren zeventig weer zelfstandig. In 1882 werd in de Korte Hofstraat een nieuwe synagoge gebouwd. De school, die in 1875 in gebruik genomen werd, was maar een kort leven beschoren. Al in 1911 bestond de school niet meer en kreeg het kleine aantal joodse kinderen les van een leraar uit Lochem.
Het kerkbestuur bestond uit twee leden. In 1892 werd een armbestuur opgericht.

Tijdens de bezetting is slechts een klein aantal joden uit Hengelo erin geslaagd onder te duiken. De overigen zijn gedeporteerd en vermoord. Een deel van de Torarollen is door Duitsers en NSB-ers verbrand. Wat behouden is gebleven, is na de oorlog met een deel van de rituele voorwerpen naar Israël gebracht. De overige rituele voorwerpen zijn na de oorlog verdeeld over de joodse gemeenten in Nederland.

Na de oorlog is de synagoge verkocht en een paar jaar later afgebroken. De naam Korte Hofstraat werd veranderd in Synagogestraat. De joodse gemeente van Hengelo is in 1947 ontbonden en bij die van Zutphen gevoegd.

In de Raadhuisstraat staat een monument voor de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog; onder de 56 genoemde namen zijn 32 namen van joodse inwoners van Hengelo. De joodse begraafplaats is in 1965 geruimd; de grafstenen en de stoffelijke resten zijn naar Zutphen overgebracht.

Aantal joden in Hengelo, Gelderland:

1809 22
1840 37
1869 41
1899 43
1930 39


Collectie en mediatheek

 Dossier  
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954

meer treffers in Collectie > Documenten

 Prentbriefkaart  1931 (ca.)
Prentbriefkaart met gezicht op Hengelo (G) met links
op de kaart de synagoge, circa 1931.
Collectie > Fotos > 40006164

 Objectfoto  1970-1980
Foto's (2) van een schilderij en een tekening van Agnes van de Brandeler uit
omstreeks 1955 van de synagoge in Hengelo (Gld.), ca. 1970-1980.
Collectie > Fotos > 40012693

 [Binnenlandse berichten (3)] : Arnhem  1906
Verslag van de viering van het tienjarig bestaan van de vereniging "Mekor Chajiem"./
De heer JM Wolff is gekozen tot voorzitter van de Isr. gemeenten en van het ...
Collectie > Joodse pers > 20000277

meer treffers in Collectie > Joodse pers

 Het Oude Volk : kroniek van joods leven in de Achterhoek, Liemers en het grensgebied  2001
Het Oude Volk : kroniek van joods leven in de Achterhoek, Liemers en het grensgebied.
Collectie > Literatuur > 12009008

meer treffers in Collectie > Literatuur

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl