Hengelo (G)
In het Gelderse Hengelo woonden rond 1750 twee joodse gezinnen. In 1787 was er al een tiental kerkelijk meerderjarige joodse mannen (een minjan), zodat er in een privé-huis godsdienstoefeningen gehouden konden worden. Twee jaar later kreeg de joodse gemeenschap van Hengelo een stuk land langs de Varsseveldseweg toegewezen als begraafplaats.
De
gemeenschap groeide in het eerste decennium van de negentiende eeuw
zodanig, dat er in 1813 een zelfstandige joodse gemeente opgericht
kon worden. Lang duurde deze zelfstandigheid niet, want reeds in
1821 viel joods Hengelo weer onder joods Doetinchem. Toch werd er in 1822
werd in een bouwvallige schuur aan de Hofstraat een synagoge ingewijd; het
gebouw werd in 1837 opgeknapt.
Waarschijnlijk werd de joodse gemeente Hengelo pas in de jaren
zeventig weer zelfstandig. In 1882 werd in de Korte Hofstraat een
nieuwe synagoge gebouwd. De school, die in 1875 in gebruik genomen
werd, was maar een kort leven beschoren. Al in 1911 bestond de
school niet meer en kreeg het kleine aantal joodse kinderen les van
een leraar uit Lochem.
Het kerkbestuur bestond uit twee leden. In 1892 werd een armbestuur
opgericht.
Tijdens de bezetting is slechts een klein aantal joden uit Hengelo
erin geslaagd onder te duiken. De overigen zijn gedeporteerd en
vermoord. Een deel van de Torarollen is door Duitsers
en NSB-ers verbrand. Wat behouden is gebleven, is na de oorlog met
een deel van de rituele voorwerpen naar Israël gebracht. De overige
rituele voorwerpen zijn na de oorlog verdeeld over de joodse
gemeenten in Nederland.
Na de oorlog is de synagoge verkocht en een paar jaar later afgebroken. De naam Korte Hofstraat werd veranderd in Synagogestraat. De joodse gemeente van Hengelo is in 1947 ontbonden en bij die van Zutphen gevoegd.
In de Raadhuisstraat staat een monument voor de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog; onder de 56 genoemde namen zijn 32 namen van joodse inwoners van Hengelo. De joodse begraafplaats is in 1965 geruimd; de grafstenen en de stoffelijke resten zijn naar Zutphen overgebracht.
Aantal joden in Hengelo, Gelderland:
| 1809 | 22 |
| 1840 | 37 |
| 1869 | 41 |
| 1899 | 43 |
| 1930 | 39 |
Collectie en mediatheek
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
meer treffers in Collectie > Documenten
Objectfoto
1970-1980
Foto's (2) van een schilderij en een tekening van Agnes van de Brandeler uit
omstreeks 1955 van de synagoge in Hengelo (Gld.), ca. 1970-1980.
Collectie > Fotos > 40012693
Prentbriefkaart
1931 (ca.)
Prentbriefkaart met gezicht op Hengelo (G) met links
op de kaart de synagoge, circa 1931.
Collectie > Fotos > 40006164
[Binnenlandse berichten (3)] : Arnhem
1906
Verslag van de viering van het tienjarig bestaan van de vereniging "Mekor Chajiem"./
De heer JM Wolff is gekozen tot voorzitter van de Isr. gemeenten en van het ...
Collectie > Joodse pers > 20000277
meer treffers in Collectie > Joodse pers
Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Gelderland : alsmede algemene...
2005
Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Gelderland : alsmede algemene
oorlogsmonumenten waarop joodse namen voorkomen.
Collectie > Literatuur > 12013463
