Elburg
Rond
1700 hebben zich de eerste joden in Elburg gevestigd. Zij waren
voornamelijk afkomstig uit Duitsland en Bohemen. In het midden van
de achttiende eeuw was het beheer van de Bank van Lening in handen
van een joodse koopman, die tevens slager was. In 1813 woonden er
in Elburg bijna twintig joodse gezinnen. Een aanzienlijk deel van
de gezinshoofden was werkzaam in de handel, maar hun economische
positie was niet bijster goed.
Aanvankelijk werden de godsdienstoefeningen gehouden in een woonhuis. Daar werd ook het joodse onderwijs gegeven. Interne onenigheid leidde tot een splitsing in het begin van de negentiende eeuw. Na de hereniging van de gemeente kon er in 1855 een nieuwe synagoge gebouwd worden, die bereikbaar was via een poortje in de Jufferenstraat.
De
joodse begraafplaats was
gelegen op de Wandelingen, de huidige Oostwal. Hoewel de oudste
grafzerk dateert uit 1768 hebben er vrijwel zeker ook vóór dat jaar
begrafenissen plaatsgevonden.
Naast een joodse godsdienstschool was er een genootschap voor
Torastudie en een vrouwengenootschap voor het onderhoud van het
synagogeinterieur.
In het begin van de twintigste eeuw telde de joodse gemeente van Elburg rond de honderd leden. Dit aantal nam sterk af door de beperkte economische mogelijkheden in de plaats. In 1938 woonden er nog enkele tientallen joden en was het godsdienstige leven kwijnende.
Tijdens de bezetting is ongeveer de helft van de joodse inwoners
van Elburg gedeporteerd en in de kampen in Polen omgebracht. De
overigen wisten onder te duiken.
In 1947 werd de joodse gemeente van Elburg officieel bij die van Apeldoorn
gevoegd.
De synagoge bleef in de oorlog onbeschadigd en heeft
daarna een culturele functie gehad. De joodse begraafplaats op
de Elburgerwallen wordt tegenwoordig door de plaatselijke
autoriteiten onderhouden, in mei 1985 werd op de muur een
gedenkplaat aangebracht ter nagedachtenis aan de omgebrachte
Elburgse joden. In 2002 werd de begraafplaats, die sinds 1990 op de
monumentenlijst staat, door medewerkers van de Stichting Boete en
Verzoening uit Lelystad en vrijwilligers uit Elburg
opgeknapt.
In 2004 werd het plan opgevat om in de voormalige synagoge van
Elburg een joods museum in te richten, waarvoor in februari
2006 de definitieve plannen werden gepresenteerd. Juni
2007 vond de officiële overdracht van de voormalige
synagoge van Elburg aan de Stichting Synagoge Elburg
plaats. De Stichting
Synagoge Elburg opent in juni 2008 de deuren van het
museum.
Aantal joden in Elburg en omgeving:
| 1809 | 75 |
| 1840 | 81 |
| 1869 | 116 |
| 1899 | 104 |
| 1930 | 34 |
Collectie en mediatheek
Fotoalbum
Twee losbladige fotoalbums met 148 kleurenfoto's van joodse
begraafplaatsen in Nederland, jaren '80.
Collectie > Fotos > 40006664
meer treffers in Collectie > Fotos
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
Persoonsbewijs
1941-10-20
Persoonsbewijs tnv Aaron de Lange, met J en sperr-stempel, 1941.
Collectie > Documenten > 00006507
Besturen zitten bij elkaar
1985-07-04
Mannen zitten in drie rijen synagogebanken; vlnr: achter: hr. Wolff, Wim Polak;
mid. L. Katz (voorz. joodse gem.); J. Schaefer (loco-burgemeester); J. Elburg (makelaar ...
Collectie > Museumstukken > 02514
meer treffers in Collectie > Museumstukken
[Binnenland] : Elburg 5615-5665.
1905
Verslag van de feestelijkheden rond de viering van
het vijftigjarig bestaan van de synagoge.
Collectie > Joodse pers > 20000985
meer treffers in Collectie > Joodse pers
Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Gelderland : alsmede algemene...
2005
Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Gelderland : alsmede algemene
oorlogsmonumenten waarop joodse namen voorkomen.
Collectie > Literatuur > 12013463
meer treffers in Collectie > Literatuur
Nova : Hollandsche Schouwburg
Reportage over de Hollandsche Schouwburg aan de vooravond van de opening van de
permanente educatieve tentoonstelling en de heringerichte gedenkruimte.
Collectie > Audiovisueel > 40000642
