Doetinchem
In 1636 kreeg een joodse arts toestemming van de vroedschap van Doetinchem om zich in die plaats te vestigen. Ook in het laatste decennium van de zeventiende eeuw meldden zich enige joodse inwoners in Doetinchem zodat er al in de achttiende eeuw sprake was van een kleine joodse gemeente. Deze was voor het grootste deel afkomstig was uit de grensstreek met Duitsland, voornamelijk uit Kleef.
De
meeste gezinshoofden waren werkzaam in de handel en ook de
plaatselijke bank van lening werd door joden beheerd. Over het
algemeen verkeerden de leden van de joodse gemeenschap in armelijke
omstandigheden. Een in de tweede helft van de negentiende eeuw
door de joodse familie Van Perlstein opgerichte likeurstokerij
droeg in belangrijke mate bij aan de economische activiteit in
Doetinchem.
De eerste synagoge lag
bij de stadswal in de Walstraat, niet ver van de Grutpoort en
dateerde vermoedelijk uit de tweede helft van de
achttiende eeuw. Rond 1770 werd de joodse begraafplaats aan de
IJkenweg in gebruik genomen; de oudste nog leesbare steen dateert
van 1792.
Ook aan het begin van de negentiende eeuw was de joodse gemeente armlastig. Toch werd er aan de kinderen godsdienstonderwijs en les in Jiddisj gegeven. In 1878 kreeg de school een eigen behuizing, toen er in de Waterstraat een nieuwe synagoge met een klaslokaal gebouwd werd.
Naast een kerkbestuur waren er in Doetinchem een vrouwengenootschap, een zangvereniging, een vriendenclub en een begrafenisgenootschap actief. In 1907 werd aan de IJsselkade een pand ingewijd waarin een godsdienstschool, een onderwijzerswoning, een vergaderzaal en een ritueel bad werden gehuisvest. Een intern conflict leidde tot een scheuring, waarna een nieuwe, afgescheiden gemeente godsdienstoefeningen hield in een huis in Nieuwstad. In de eerste decennia van de twintigste eeuw maakten verscheidene joden deel uit van het stadsbestuur
Aan het begin van de bezetting, in november 1940, protesteerden
leerlingen van het Gemeentelijk Lyceum met een staking tegen het
ontslag van hun joodse leraren. Eind 1941, na de uitsluiting van
joodse kinderen van het openbare onderwijs, werd in Doetinchem een
regionale joodse school opgericht. Tussen oktober 1941 en april
1943 vond in een aantal fasen de deportatie van het overgrote deel
van de joodse inwoners van Doetinchem plaats. Zij zijn allen in de
concentratiekampen omgebracht. Enige tientallen joden wisten zich
het leven te redden door onder te duiken.
In een speciaal gevangenenkamp in de buurt van Doetinchem hebben
ook enige NSB-joden (joden die voor de oorlog lid geweest waren van
de NSB) gevangen gezeten, totdat zij naar Theresienstadt
gedeporteerd werden.
De synagoge aan de Waterstraat is in de Tweede Wereldoorlog bij een bombardement verwoest. Het schoolgebouw is in 1976 afgebrand. Na een conflict met het N.I.K. zijn de joodse gemeenten Doetinchem en Terborg met terugwerkende kracht (vanaf 1987) gefuseerd tot de NIG De Achterhoek.
In februari 2002 is er een werkgroep in het leven geroepen om een monument ter herinnering aan het rijke joodse leven in de Doetinchem te plaatsen.
Aantal joden in Doetinchem en omgeving:
| 1809 | 151 |
| 1840 | 186 |
| 1869 | 187 |
| 1899 | 255 |
| 1930 | 161 |
| 1951 | 34 |
| 1971 | 28 |
| 1998 | 43 |
Collectie en mediatheek
[Oranje Bitter Extract]
1930-1940
Cylindrische 37,5 centiliterfles met lange, naarboventoe taps lopende hals van groen
glas. Op de fles zijn drie etiketten bovenelkaar geplakt. Om de hals een kleine ...
Collectie > Museumstukken > 08868
meer treffers in Collectie > Museumstukken
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > B0005954
meer treffers in Collectie > Documenten
Prentbriefkaart
1934 (ca.)
Prentbriefkaart van de synagoge in Doetinchem, 1934.
Collectie > Fotos > 40000914
meer treffers in Collectie > Fotos
[Binnenland] : Benoemingen
Benoemingen door de Permanente Commissie in diverse schoolbesturen.
Collectie > Joodse pers > 20031865
meer treffers in Collectie > Joodse pers
Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Gelderland : alsmede algemene...
2005
Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Gelderland : alsmede algemene
oorlogsmonumenten waarop joodse namen voorkomen.
Collectie > Literatuur > 12013463
meer treffers in Collectie > Literatuur
[Overname distilleerderij van Perlstein]
Distilleerderij van Perlstein houdt op een familiebedrijf te zijn. De huidige eigenaar,
fam. van Gent, kocht het (in 1864 door de familie van Perlstein opgezette ...
Collectie > Audiovisueel > 40001772
