Doetinchem

In 1636 kreeg een joodse arts toestemming van de vroedschap van Doetinchem om zich in die plaats te vestigen. Ook in het laatste decennium van de zeventiende eeuw meldden zich enige joodse inwoners in Doetinchem zodat er al in de achttiende eeuw sprake was van een kleine joodse gemeente. Deze was voor het grootste deel afkomstig was uit de grensstreek met Duitsland, voornamelijk uit Kleef.

Etiket van distilleerderij Ph. van Perlstein & Zoon N.V. in Doetinchem, ca. 1910De meeste gezinshoofden waren werkzaam in de handel en ook de plaatselijke bank van lening werd door joden beheerd. Over het algemeen verkeerden de leden van de joodse gemeenschap in armelijke omstandigheden. Een in de tweede helft van de negentiende eeuw door de joodse familie Van Perlstein opgerichte likeurstokerij droeg in belangrijke mate bij aan de economische activiteit in Doetinchem.
De eerste synagoge lag bij de stadswal in de Walstraat, niet ver van de Grutpoort en dateerde vermoedelijk uit de tweede helft van de achttiende eeuw. Rond 1770 werd de joodse begraafplaats aan de IJkenweg in gebruik genomen; de oudste nog leesbare steen dateert van 1792.

Ook aan het begin van de negentiende eeuw was de joodse gemeente armlastig. Toch werd er aan de kinderen godsdienstonderwijs en les in Jiddisj gegeven. In 1878 kreeg de school een eigen behuizing, toen er in de Waterstraat een nieuwe synagoge met een klaslokaal gebouwd werd.

Naast een kerkbestuur waren er in Doetinchem een vrouwengenootschap, een zangvereniging, een vriendenclub en een begrafenisgenootschap actief. In 1907 werd aan de IJsselkade een pand ingewijd waarin een godsdienstschool, een onderwijzerswoning, een vergaderzaal en een ritueel bad werden gehuisvest. Een intern conflict leidde tot een scheuring, waarna een nieuwe, afgescheiden gemeente godsdienstoefeningen hield in een huis in Nieuwstad. In de eerste decennia van de twintigste eeuw maakten verscheidene joden deel uit van het stadsbestuur

Prentbriefkaart van de synagoge in Doetinchem, 1934

Aan het begin van de bezetting, in november 1940, protesteerden leerlingen van het Gemeentelijk Lyceum met een staking tegen het ontslag van hun joodse leraren. Eind 1941, na de uitsluiting van joodse kinderen van het openbare onderwijs, werd in Doetinchem een regionale joodse school opgericht. Tussen oktober 1941 en april 1943 vond in een aantal fasen de deportatie van het overgrote deel van de joodse inwoners van Doetinchem plaats. Zij zijn allen in de concentratiekampen omgebracht. Enige tientallen joden wisten zich het leven te redden door onder te duiken.
In een speciaal gevangenenkamp in de buurt van Doetinchem hebben ook enige NSB-joden (joden die voor de oorlog lid geweest waren van de NSB) gevangen gezeten, totdat zij naar Theresienstadt gedeporteerd werden.

De synagoge aan de Waterstraat is in de Tweede Wereldoorlog bij een bombardement verwoest. Het schoolgebouw is in 1976 afgebrand. Na een conflict met het N.I.K. zijn de joodse gemeenten Doetinchem en Terborg met terugwerkende kracht (vanaf 1987) gefuseerd tot de NIG De Achterhoek.

Op 6 juni 2007 werd een monument in de Boliestraat te Doetinchem onthuld ter nagedachtenis aan de 124 joden die omgekomen zijn in de Tweede Wereldoorlog.

Aantal joden in Doetinchem en omgeving:

1809 151
1840 186
1869 187
1899 255
1930 161
1951 34
1971 28
1998 43


Collectie en mediatheek

 Dossier  
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954

meer treffers in Collectie > Documenten

 [Oranje Bitter Extract]  1930-1940
Cylindrische 37,5 centiliterfles met lange, naarboventoe taps lopende hals van groen
glas. Op de fles zijn drie etiketten bovenelkaar geplakt. Om de hals een kleine ...
Collectie > Museumstukken > 08868

meer treffers in Collectie > Museumstukken

 Prentbriefkaart  1934 (ca.)
Prentbriefkaart van de synagoge in Doetinchem, 1934.
Collectie > Fotos > 40000914

meer treffers in Collectie > Fotos

 [Binnenland] : Benoemingen  
Benoemingen door de Permanente Commissie in diverse schoolbesturen.
Collectie > Joodse pers > 20031865

meer treffers in Collectie > Joodse pers

 Een zwarte bladzijde uit de Joodse geschiedenis van Doetinchem  1991
Een zwarte bladzijde uit de Joodse geschiedenis van Doetinchem.
Collectie > Literatuur > 11000899

meer treffers in Collectie > Literatuur

 [Overname distilleerderij van Perlstein]  
Distilleerderij van Perlstein houdt op een familiebedrijf te zijn. De huidige eigenaar,
fam. van Gent, kocht het (in 1864 door de familie van Perlstein opgezette ...
Collectie > Audiovisueel > 40001772

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl