Dieren

De joodse gemeente van Dieren ontstond in het laatste kwartaal van de negentiende eeuw. In 1878 kregen de joden in de dorpsschool een lokaal toegewezen om als synagoge te gebruiken. Op dat moment behoorden de joden van Dieren officieel nog tot de joodse gemeente van Doesburg. Pas in 1882 kreeg de joodse gemeente van Dieren een zelfstandige status.

Synagoge in Dieren, 1984 (WL)In januari 1884 werd een synagoge ingewijd aan de Stockvischstraat (nu de Spoorstraat); de inventaris was afkomstig uit een oude, afgebroken synagoge te Deventer. Een kleine tien jaar later werd een begraafplaats gekocht in een buurtschap van Dieren nabij de Goudakkers, nu Diepenbrocklaan. Tussen 1884 en 1942 werden er in de plaats regelmatig godsdienstlessen gegeven; in 1898 werd een nieuw gebouw voor de godsdienstschool ingewijd.

Prentbriefkaart van de Kerkstraat in Dieren met

Naast het kerkbestuur waren vier joodse organisaties actief in Dieren: een begrafenisgenootschap, een vrouwengenootschap voor het onderhoud van de synagoge, een gezelligheidsvereniging en nog een vrouwengenootschap. In 1901 was een kwart van de joodse bevolking van Dieren aangewezen op ondersteuning.

Een voorspoedige ontwikkeling van de streek bracht in de eerste helft van de twintigste eeuw groei van de joodse gemeenschap met zich mee. Daarnaast vestigden zich in de dertiger jaren een twintigtal joodse vluchtelingen uit Duitsland in Dieren.

In najaar van 1942 verbleven 139 joodse dwangarbeiders in een villa aan de Zutphensestraatweg. Zij waren gerekruteerd om verbouwingen uit te voeren aan het landgoed Avegoor te Ellecom, waar tussen 1941 en 1943 een opleidingsschool voor de Nederlandse SS gevestigd was. Gedurende hun verblijf in Dieren werden zij zwaar mishandeld, waardoor drie van hen op Avegoor overleden. In november 1942 werden de dwangarbeiders naar kamp Westerbork overgebracht. Het overgrote deel van de joodse bevolking van Dieren is in 1943 via Westerbork naar het oosten gedeporteerd en daar omgekomen. De synagoge werd geplunderd door NSB-ers.

Dierense sjoel (foto André van Dijk, Veenendaal)Na de oorlog is de joodse gemeente van Dieren niet weer opgericht. In 1950 is zij officieel bij die van Arnhem gevoegd. De begraafplaats wordt sinds 1966 door de gemeente Rheden onderhouden.
De synagoge werd in 1952 verkocht en heeft verschillende functies gehad. Vanaf 1983 deed zij dienst als kerk. In april 2005 werd Stichting De Dierense Sjoel opgericht met de bedoeling om de Dierense sjoel na 120 jaar haar oorspronkelijke functie terug te geven. De Stichting heeft in april 2007 het gebouwtje gekocht en in augustus 2008 de omliggende grond in eigendom verworven. Na restauratie is de Dierense sjoel op 7 maart 2010 opnieuw ingewijd als synagoge. De Liberaal Joodse Gemeente Gelderland is de vaste gebruiker.

In september 1998 werd in Ellecom een monument onthuld ter nagedachtenis aan de omgekomen gevangenen van het joodse werkkamp.

Aantal joden in Dieren:

1809 8
1840 37
1869 46
1899 70
1930 114


Collectie en mediatheek

 Dossier  
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954

meer treffers in Collectie > Documenten

 FIRMA D. KATZ  1937
Tekst met in het midden een foto van een mansportret door Rembrandt.
Collectie > Museumstukken > 07598

 Kleerhanger  1886-1990
Houten klerenhanger met metalen haakje van de firma De Magneet.
Op de zijkant tekst in zwarte letters.
Collectie > Museumstukken > 11784

 Portretfoto  
Portret van twee kinderen: Salomon en Sara Levie uit Dieren.
Collectie > Fotos > 40002004

meer treffers in Collectie > Fotos

 [Binnenland] : Delfzijl  1908
Bericht van het overlijden en van de begrafenis van de heren
Nephtalie B. Goldsmit en Benjamin Nieweg.
Collectie > Joodse pers > 20000655

meer treffers in Collectie > Joodse pers

 Joods leven in Dieren, Rheden en Velp  1987 (cop.)
Joods leven in Dieren, Rheden en Velp.
Collectie > Literatuur > 11502504

meer treffers in Collectie > Literatuur

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl