Dieren
De joodse gemeente van Dieren ontstond in het laatste kwartaal
van de negentiende eeuw. In 1878 kregen de joden in de dorpsschool
een lokaal toegewezen om als synagoge te gebruiken. Op
dat moment behoorden de joden van Dieren officieel nog tot de
joodse gemeente van Doesburg. Pas in 1882 kreeg de
joodse gemeente van Dieren een zelfstandige status.
In
januari 1884 werd een synagoge ingewijd aan de Stockvischstraat (nu
de Spoorstraat); de inventaris was afkomstig uit een oude,
afgebroken synagoge te Deventer. Een kleine tien jaar later werd
een begraafplaats
gekocht in een buurtschap van Dieren nabij de Goudakkers, nu
Diepenbrocklaan. Tussen 1884 en 1942 werden er in de plaats
regelmatig godsdienstlessen gegeven; in 1898 werd een nieuw gebouw
voor de godsdienstschool ingewijd.
Naast het kerkbestuur waren vier joodse organisaties actief in Dieren: een begrafenisgenootschap, een vrouwengenootschap voor het onderhoud van de synagoge, een gezelligheidsvereniging en nog een vrouwengenootschap. In 1901 was een kwart van de joodse bevolking van Dieren aangewezen op ondersteuning.
Een voorspoedige ontwikkeling van de streek bracht in de eerste helft van de twintigste eeuw groei van de joodse gemeenschap met zich mee. Daarnaast vestigden zich in de dertiger jaren een twintigtal joodse vluchtelingen uit Duitsland in Dieren.
In najaar van 1942 verbleven 139 joodse dwangarbeiders in een villa aan de Zutphensestraatweg. Zij waren gerekruteerd om verbouwingen uit te voeren aan het landgoed Avegoor te Ellecom, waar tussen 1941 en 1943 een opleidingsschool voor de Nederlandse SS gevestigd was. Gedurende hun verblijf in Dieren werden zij zwaar mishandeld, waardoor drie van hen op Avegoor overleden. In november 1942 werden de dwangarbeiders naar kamp Westerbork overgebracht. Het overgrote deel van de joodse bevolking van Dieren is in 1943 via Westerbork naar het oosten gedeporteerd en daar omgekomen. De synagoge werd geplunderd door NSB-ers.
Na de oorlog is de joodse gemeente van Dieren niet weer
opgericht. In 1950 is zij officieel bij die van Arnhem gevoegd. De begraafplaats
wordt sinds 1966 door de gemeente Rheden onderhouden.
De synagoge werd in 1952 verkocht en heeft verschillende functies
gehad. Vanaf 1983 deed zij dienst als kerk. In april 2005 werd
Stichting De
Dierense Sjoel opgericht met de bedoeling om de Dierense sjoel
na 120 jaar haar oorspronkelijke functie terug te geven.
De Stichting heeft in april 2007 het gebouwtje gekocht en in
augustus 2008 de omliggende grond in eigendom verworven. De
synagoge wordt nu, in afwachting van de restauratie, voor
Joodse en Joods-culturele evenementen gebruikt.
In september 1998 werd in Ellecom een monument onthuld ter
nagedachtenis aan de omgekomen gevangenen van het joodse
werkkamp.
Aantal joden in Dieren:
| 1809 | 8 |
| 1840 | 37 |
| 1869 | 46 |
| 1899 | 70 |
| 1930 | 114 |
Collectie en mediatheek
T-shirt
2008
object, T-shirt. maker, Mediamatic, Stichting. materiaal, textiel & katoen & verf.
datering, 2007. plaats, Nederland. hoogte, 69,0. breedte, 82,0. ...
Collectie > Museumstukken > 11274
meer treffers in Collectie > Museumstukken
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > B0005954
meer treffers in Collectie > Documenten
Prentbriefkaart
1905 (ca.)
Prentbriefkaart van de Kerkstraat in Dieren met 'de Magneet',
manufacturenwinkel van Jacob Levie, circa 1906.
Collectie > Fotos > 40005761
meer treffers in Collectie > Fotos
[geen titel]
1919
titel, [geen titel]. bron, Nieuw Isr. Weekblad, vol. 54(1919), nr. 36, p. 3. materiaal,
bericht. trefwoorden, Dieren jubileum synagoge. signatuur, micro-fiche.
Collectie > Joodse pers > 20000756
meer treffers in Collectie > Joodse pers
Sigaren uit Dieren : over sigaren, sigarenfabrikanten, sigarenmakers, sigarenverkopers...
1993
Sigaren uit Dieren : over sigaren, sigarenfabrikanten,
sigarenmakers, sigarenverkopers en tabak.
Collectie > Literatuur > 11509535
