Dieren
De joodse gemeente van Dieren ontstond in het laatste kwartaal
van de negentiende eeuw. In 1878 kregen de joden in de dorpsschool
een lokaal toegewezen om als synagoge te gebruiken. Op dat moment
behoorden de joden van Dieren officieel nog tot de joodse gemeente
van Doesburg.
Pas in 1882 kreeg de joodse gemeente van Dieren een zelfstandige
status.
In januari 1884
werd een synagoge ingewijd aan de Stockvischstraat (nu de
Spoorstraat); de inventaris was afkomstig uit een oude, afgebroken
synagoge te Deventer. Een kleine tien jaar later werd een begraafplaats gekocht in een
buurtschap van Dieren nabij de Goudakkers, nu Diepenbrocklaan.
Tussen 1884 en 1942 werden er in de plaats regelmatig
godsdienstlessen gegeven; in 1898 werd een nieuw gebouw voor de
godsdienstschool ingewijd.
Naast het kerkbestuur waren vier joodse organisaties actief in Dieren: een begrafenisgenootschap, een vrouwengenootschap voor het onderhoud van de synagoge, een gezelligheidsvereniging en nog een vrouwengenootschap. In 1901 was een kwart van de joodse bevolking van Dieren aangewezen op ondersteuning.
Een voorspoedige ontwikkeling van de streek bracht in de eerste helft van de twintigste eeuw groei van de joodse gemeenschap met zich mee. Daarnaast vestigden zich in de dertiger jaren een twintigtal joodse vluchtelingen uit Duitsland in Dieren.
In najaar van 1942 verbleven 139 joodse dwangarbeiders in een villa aan de Zutphensestraatweg. Zij waren gerekruteerd om verbouwingen uit te voeren aan het landgoed Avegoor te Ellecom, waar tussen 1941 en 1943 een opleidingsschool voor de Nederlandse SS gevestigd was. Gedurende hun verblijf in Dieren werden zij zwaar mishandeld, waardoor drie van hen op Avegoor overleden. In november 1942 werden de dwangarbeiders naar kamp Westerbork overgebracht. Het overgrote deel van de joodse bevolking van Dieren is in 1943 via Westerbork naar het oosten gedeporteerd en daar omgekomen. De synagoge werd geplunderd door NSB-ers.
Na de oorlog is de joodse gemeente
van Dieren niet weer opgericht. In 1950 is zij officieel bij die
van Arnhem gevoegd.
De begraafplaats wordt sinds 1966 door de gemeente Rheden
onderhouden.
De synagoge werd in 1952 verkocht en heeft verschillende functies
gehad. Vanaf 1983 deed zij dienst als kerk. In april 2005 werd
Stichting De Dierense Sjoel
opgericht met de bedoeling om de Dierense sjoel na 120 jaar haar
oorspronkelijke functie terug te geven. De Stichting heeft in
april 2007 het gebouwtje gekocht en in augustus 2008
de omliggende grond in eigendom verworven. Na restauratie is
de Dierense sjoel op 7 maart 2010 opnieuw ingewijd als synagoge. De
Liberaal Joodse Gemeente Gelderland is de vaste gebruiker.
In september 1998 werd in Ellecom een monument onthuld ter nagedachtenis aan de omgekomen gevangenen van het joodse werkkamp.
Aantal joden in Dieren:
| 1809 | 8 |
| 1840 | 37 |
| 1869 | 46 |
| 1899 | 70 |
| 1930 | 114 |
Collectie en mediatheek
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
meer treffers in Collectie > Documenten
FIRMA D. KATZ
1937
Tekst met in het midden een foto van een mansportret door Rembrandt.
Collectie > Museumstukken > 07598
Kleerhanger
1886-1990
Houten klerenhanger met metalen haakje van de firma De Magneet.
Op de zijkant tekst in zwarte letters.
Collectie > Museumstukken > 11784
Prentbriefkaart
1905 (ca.)
Prentbriefkaart van de Kerkstraat in Dieren met 'de Magneet',
manufacturenwinkel van Jacob Levie, circa 1906.
Collectie > Fotos > 40005761
meer treffers in Collectie > Fotos
[geen titel]
1919
titel, [geen titel]. bron, Nieuw Isr. Weekblad, vol. 54(1919), nr. 36, p. 3. materiaal,
bericht. trefwoorden, Dieren jubileum synagoge. signatuur, micro-fiche.
Collectie > Joodse pers > 20000756
meer treffers in Collectie > Joodse pers
Sigaren uit Dieren : over sigaren, sigarenfabrikanten, sigarenmakers, sigarenverkopers...
1993
Sigaren uit Dieren : over sigaren, sigarenfabrikanten,
sigarenmakers, sigarenverkopers en tabak.
Collectie > Literatuur > 11509535
