Barneveld
Rond het midden van de achttiende eeuw wordt melding gemaakt van
een vleeshouwer als eerste joodse inwoner in Barneveld. In het
begin van de negentiende eeuw is de joodse gemeenschap van de
plaats zodanig gegroeid, dat ze in 1853 de status van zelfstandige
joodse gemeente krijgt, als bijkerk van Nijkerk.
Twee jaar later werd de synagoge aan de
Catharinastraat, de huidige Jan van Schaffelaerstraat, ingewijd.
Het gebouw was gefinancierd met bijdragen van joden van buiten
Barneveld. Het meubilair was afkomstig uit de voormalige Italiaanse
synagoge in Nijkerk.
Door het geringe aantal joden in Barneveld was er geen joods
onderwijs. De begraafplaats aan de
Kallenbroekerweg naast de algemene begraafplaats werd in 1858
aangekocht. De joden van Barneveld waren werkzaam in de
vleeshouwerij, de textiel en in geldzaken.
In 1910 hield de joodse gemeente Barneveld op zelfstandig te functioneren, de synagoge werd in 1922 gesloten en verkocht aan de plaatselijke overheid. Tegenwoordig is het gebouw, in verkleinde vorm, in gebruik als bedrijfs- en opslagruimte.
Van het tiental joden dat zich in het begin van de bezetting in
Barneveld bevond wisten er vier onder te duiken, de andere zes zijn
gedeporteerd. Zij zijn omgekomen in de concentratiekampen.
Barneveld is tijdens de bezettingsjaren vooral bekend geworden door
de huisvesting van een groep van 700 zogenaamd "bevoorrechte"
joden. Dit waren voornamelijk intellectuelen en kunstenaars, die
vanaf eind 1942 in kasteel De Schaffelaar en op het landgoed De
Biezen verbleven. Eind september 1943 werden ze overgebracht naar
Westerbork en vandaar naar Theresienstadt. Daar zijn tientallen van
de groep overleden. Van de overigen is een aantal in februari 1945
in het kader van een uitwisseling vrijgelaten en naar Zwitserland
overgebracht. Bij de oprijlaan van De Schaffelaar is in 1987 een monument van de kunstenaar Ralph
Prins geplaatst, ter herinnering aan de internering van de
"Barneveld-groep".
De joodse gemeente is in 1947 formeel opgeheven. De
begraafplaats is eigendom van de joodse gemeente Amersfoort en
wordt onderhouden door de gemeente Barneveld. In 2000 hebben de
grafstenen en opknapbeurt ondergaan. De grafstenen op deze
begraafplaats zijn geïnventariseerd in het Stenen Archief.
Aantal joden in Barneveld:
| 1809 | 25 |
| 1840 | 25 |
| 1869 | 29 |
| 1899 | 9 |
| 1930 | 3 |
Collectie en mediatheek
Portret van man met bril en pleister
1943-1944
Portretkop van oudere man, en profil nl, met bril en gaasje met vert. pleistertje
lv oog op l. slaap. Midden op hoofd rechtopstaand haar, rest kalend. Deel achterhoofd ...
Collectie > Museumstukken > 01064
meer treffers in Collectie > Museumstukken
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
meer treffers in Collectie > Documenten
Overzichtsfoto
1976
Foto's (2) van de joodse begraafplaats in Barneveld, 1976.
Collectie > Fotos > 40011078
meer treffers in Collectie > Fotos
Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Gelderland : alsmede algemene...
2005
Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Gelderland : alsmede algemene
oorlogsmonumenten waarop joodse namen voorkomen.
Collectie > Literatuur > 12013463
meer treffers in Collectie > Literatuur
[Binnenland] : Centrale Commissie.
1906
Informatie over de voorstellen die zullen worden behandeld
in de vergadering van de Centrale Commissie.
Collectie > Joodse pers > 20059512
meer treffers in Collectie > Joodse pers
Een gelukkige tijd
1998
Documentaire van Paul Cohen en Oeke Hoogendijk over de geschiedenis van de zogenaamde
Barneveldgroep ; een groep van circa 700 joden die eind 1942, begin 1943 werd ...
Collectie > Audiovisueel > 40001093
