Barneveld

Rond het midden van de achttiende eeuw wordt melding gemaakt van een vleeshouwer als eerste joodse inwoner in Barneveld. In het begin van de negentiende eeuw is de joodse gemeenschap van de plaats zodanig gegroeid, dat ze in 1853 de status van zelfstandige joodse gemeente krijgt, als bijkerk van Nijkerk.
Twee jaar later werd de synagoge aan de Catharinastraat, de huidige Jan van Schaffelaerstraat, ingewijd. Het gebouw was gefinancierd met bijdragen van joden van buiten Barneveld. Het meubilair was afkomstig uit de voormalige Italiaanse synagoge in Nijkerk.

Door het geringe aantal joden in Barneveld was er geen joods onderwijs. De begraafplaats aan de Kallenbroekerweg naast de algemene begraafplaats werd in 1858 aangekocht. De joden van Barneveld waren werkzaam in de vleeshouwerij, de textiel en in geldzaken.
Synagoge te Barneveld, ca. 1938

In 1910 hield de joodse gemeente Barneveld op zelfstandig te functioneren, de synagoge werd in 1922 gesloten en verkocht aan de plaatselijke overheid. Tegenwoordig is het gebouw, in verkleinde vorm, in gebruik als bedrijfs- en opslagruimte.

Van het tiental joden dat zich in het begin van de bezetting in Barneveld bevond wisten er vier onder te duiken, de andere zes zijn gedeporteerd. Zij zijn omgekomen in de concentratiekampen.

Barneveld is tijdens de bezettingsjaren vooral bekend geworden door de huisvesting van een groep van 700 zogenaamd "bevoorrechte" joden. Dit waren voornamelijk intellectuelen en kunstenaars, die vanaf eind 1942 in kasteel De Schaffelaar en op het landgoed De Biezen verbleven. Eind september 1943 werden ze overgebracht naar Westerbork en vandaar naar Theresienstadt. Daar zijn tientallen van de groep overleden. Van de overigen is een aantal in februari 1945 in het kader van een uitwisseling vrijgelaten en naar Zwitserland overgebracht. Bij de oprijlaan van De Schaffelaar is in 1987 een monument van de kunstenaar Ralph Prins geplaatst, ter herinnering aan de internering van de "Barneveld-groep".

De joodse gemeente is in 1947 formeel opgeheven. De begraafplaats is eigendom van de joodse gemeente Amersfoort en wordt onderhouden door de gemeente Barneveld. In 2000 hebben de grafstenen en opknapbeurt ondergaan. De grafstenen op deze begraafplaats zijn geïnventariseerd in het Stenen Archief.

 

Aantal joden in Barneveld:

1809 25
1840 25
1869 29
1899 9
1930 3


Collectie en mediatheek

 Portret van man met bril en pleister  1943-1944
Portretkop van oudere man, en profil nl, met bril en gaasje met vert. pleistertje
lv oog op l. slaap. Midden op hoofd rechtopstaand haar, rest kalend. Deel achterhoofd ...
Collectie > Museumstukken > 01064

meer treffers in Collectie > Museumstukken

 Dossier  
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954

meer treffers in Collectie > Documenten

 Overzichtsfoto  1943 (ca.)
Louis Weijl (1879-1972) staande in de tuin van kasteel De Schaffelaar
in Barneveld tijdens zijn internering aldaar, ca. 1943.
Collectie > Fotos > 40013154

meer treffers in Collectie > Fotos

 Uitverkoren in uitzondering : het verhaal van de Barneveldgroep  1990
Uitverkoren in uitzondering : het verhaal van de Barneveldgroep.
Collectie > Literatuur > 11000683

meer treffers in Collectie > Literatuur

 [Ingezonden Stukken.] : [brief]  1901
De secretaris van de Isr. gemeente in Noord- en Zuidbroek wil graag ook anderen -
naast de zusjes Dondorp - in het zonnetje zetten die prachtig borduurwerk hebben ...
Collectie > Joodse pers > 20049158

meer treffers in Collectie > Joodse pers

 Een gelukkige tijd  1998
Documentaire van Paul Cohen en Oeke Hoogendijk over de geschiedenis van de zogenaamde
Barneveldgroep ; een groep van circa 700 joden die eind 1942, begin 1943 werd ...
Collectie > Audiovisueel > 40001093

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl