's-Heerenberg
In de eerst helft van de veertiende eeuw hebben er al joden in
's-Heerenberg gewoond; een gedenkboek noemt 's-Heerenbergse joden
onder de slachtoffers van de vervolgingen van 1349-'50. Ook in de
tweede helft van de zestiende eeuw, toen er nog maar weinig joden
in de Nederlanden woonden, werd in de plaats melding gemaakt van
een joodse inwoner.
In het begin van de achttiende eeuw was er rond 's-Heerenberg een
joodse misdadigersbende actief. In de tweede helft van de
achttiende eeuw nam het aantal joodse inwoners van het stadje toe.
De joodse begraafplaats
langs de weg naar Zeddam moet al vóór 1752 bestaan hebben en een
huissynagoge dateert van omstreeks 1793. De eerste permanente synagoge is vermoedelijk in
1801 gebouwd aan het Kattenburg.
In
het begin van de negentiende eeuw was de joodse gemeenschap van
's-Heerenberg zo armlastig, dat de godsdienstonderwijzer ontslagen
moest worden. Enige tijd later kon er weer een leraar aangesteld
worden.
De joodse gemeente bereikte haar hoogste ledental in de zestiger
jaren van de negentiende eeuw. In 1871 werd aan het Kattenburg
(tegenwoordig Oude Poortstraat) een nieuwe synagoge gebouwd. Het
kerkbestuur bestond uit twee man en was tevens verantwoordelijk
voor het onderwijs.
Vanaf het einde van de negentiende eeuw tot aan de Duitse inval
bleef het aantal joden in 's-Heerenberg constant. Het merendeel der
joden in 's-Heerenberg nam deel aan het algemene verenigingsleven
in de plaats. Zij waren werkzaam in de handel, de slachterij en het
bankwezen.
Tijdens de bezetting is het overgrote deel van de 's-Heerenbergse
joden gedeporteerd en vermoord. Enkelen overleefden door onder te
duiken.
In 1947 werd de joodse gemeente opgeheven en bij die van Doetinchem
gevoegd. De synagoge, die tijdens de oorlog geplunderd was, werd
verkocht en doet sinds 1949 dienst als hotel. De joodse
begraafplaats aan de Zeddamseweg wordt door de plaatselijke
overheid onderhouden.
Aantal joden in 's-Heerenberg en omgeving:
| 1809 | 131 |
| 1840 | 110 |
| 1869 | 66 |
| 1899 | 44 |
| 1930 | 41 |
Collectie en mediatheek
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Gelderland : alsmede algemene...
2005
Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Gelderland : alsmede algemene
oorlogsmonumenten waarop joodse namen voorkomen.
Collectie > Literatuur > 12013463
meer treffers in Collectie > Literatuur
Zitting der Centrale Commissie tot de algemeene zaken van het Nederl. Israel....
1877
Verslag van een vergadering van de Centrale Commissie.
Collectie > Joodse pers > 20027386
