Sneek
Sinds
het begin van de achttiende eeuw woonde er zo nu en dan een joods
gezin in Sneek. Het aantal joodse inwoners van de plaats nam na
1809 in snel tempo toe. Aanvankelijk gebruikte men een woonhuis aan
de Oosterdijk als gebedshuis; de georganiseerde joodse gemeente
dateert van 1817. In dat jaar verwierf Sneek de status van Bijkerk van Leeuwarden,
zeven jaar later werd Sneek een Ringsynagoge.
In de loop van de negentiende eeuw waren in Sneek verschillende
ruimten als synagoge in
gebruik: een bovenkamer in een pand op de Pol, aangekocht in 1819,
een gebouw aan de Wijde Brugstraat, opgetrokken in 1836, en een
nieuwe synagoge die in 1880 op de zelfde plaats gebouwd werd. Dit
opvallende gebouw maakte met zijn drie minaretachtige torentjes een
oriëntaalse indruk. Het werd in 1905 gerestaureerd.
De begraafplaats aan de
Leeuwarderstraatweg buiten de Oostpoort (het huidige Burgermeester
De Hooppark) werd in 1823 aangekocht en moest in 1890 uitgebreid
worden.
Aan het einde van de negentiende eeuw veroorzaakten
meningsverschillen over de kerkelijke belasting een scheuring
binnen de joodse gemeente van Sneek. Daardoor ontstond er een
tweede joodse begraafplaats op een gedeelte van de Algemene
Begraafplaats aan de Kerkhoflaan. Enige jaren later kwam er een
verzoening tot stand, waarna de eenheid hersteld werd.
Binnen de gemeente functioneerden naast een kerkbestuur en een
kerkenraad diverse genootschappen en verenigingen o.a. voor Torastudie en armenzorg.
Ook was er een begrafenisgenootschap en
een vereniging die zorg droeg voor het interieur van de
synagoge.
In de
eerste helft van de twintigste eeuw waren in Sneek een afdeling van
de Alliance Israélite Universelle en van de Nederlandse Zionistenbond actief. De
joden van Sneek waren merendeels werkzaam in de handel en ook, in
mindere mate, in de vleeshouwerij.
Tijdens de bezetting kon iets meer dan de helft van de joodse
inwoners van Sneek bij plaatsgenoten onderduiken en zo overleven.
De anderen zijn gedeporteerd en vermoord. De synagoge werd door
NSB-ers volledig vernield, alleen de muren bleven overeind. De Tora-rollen bleven
gespaard, de zilveren rituele voorwerpen werden door de Duitsers
geroofd en zijn na de oorlog teruggevonden.
Na de oorlog is de joodse gemeente van Sneek niet heropgericht. De
restanten van de synagoge werden in 1949 afgebroken; een jaar later
werd de joodse gemeente van Sneek bij die van Leeuwarden gevoegd.
De negenarmige kandelaar
en een voorhang werden
aan Kfar Batya in Israël geschonken.
De joodse begraafplaatsen worden onderhouden door de plaatselijke
overheid. In 1972 is op de plaats waar eens de synagoge stond een
herinneringsplaquette aangebracht. Dit monument werd in 1999 naar
de binnentuin van het gemeentehuis verplaatst. De in Sneek geboren
socialist, zionist en econoom Sam de Wolff (1878-1960) leeft in de
herinnering voort, doordat er in 1980 een straat naar hem vernoemd
werd.
In IJlst en in Stavoren, in de omgeving van Sneek, hebben vanaf de
zeventiende eeuw joden gewoond. Hun aantal was echter zo gering dat
het nooit tot het vormen van een joodse gemeente gekomen is.
De joodse begraafplaats van Workum in de gemeente Nijefurd werd in
1999 op de monumentenlijst geplaatst.
Aantal joden in Sneek en omgeving:
| 1809 | 13 |
| 1840 | 144 |
| 1869 | 127 |
| 1899 | 132 |
| 1930 | 49 |
Collectie en mediatheek
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
meer treffers in Collectie > Documenten
[Kermis in Sneek II]
1938
Schets van een kermis (in Sneek): links zijn twee woonwagens zichtbaar en rechts
twee kraampjes en een man voor een ouderwetse ijscokar.
Collectie > Museumstukken > 10117
meer treffers in Collectie > Museumstukken
Overzichtsfoto
1903-08-01
Foto van Wijde Burgstraat in Sneek met synagoge, 1903.
Collectie > Fotos > 40001018
meer treffers in Collectie > Fotos
Alfabetisch register op de collectie Brilleman van de begraafplaatsen der Nederlands...
1991
Alfabetisch register op de collectie Brilleman van de begraafplaatsen der Nederlands
Israelietische Gemeenten in de Mediene Friesland = index graveyards Friesland ...
Collectie > Literatuur > 11508649
meer treffers in Collectie > Literatuur
Vergadering van de Centrale Commissie tot de Alg. Zaken van het Ned. Isr....
Eerste deel van het verslag van een vergadering van de Centrale Commissie tot de
Alg. Zaken van het Ned. Isr. Kerkgenootschap die plaatshad in de vergaderzaal aan ...
Collectie > Joodse pers > 20065733
