Gorredijk
De eerste joden vestigden zich in de tweede helft
van de achttiende eeuw in Gorredijk, waar geen economische
beperkingen voor joden waren. Rond 1800 was het aantal
joden groot genoeg om een gemeente te organiseren.
In 1804 werd een begraafplaats
gekocht in Kortezwaag, ter vervanging van de begraafplaats in
Noordwolde.
Aanvankelijk kwam men voor de godsdienstoefeningen bijeen in een
lokaal aan de Noordoost-Dubbelestraat. In 1807 werd aan de Langewal
een kleine synagoge ingewijd, die
tien jaar later uitgebreid werd met een school en een
onderwijzerswoning. De school werd in 1856 vervangen door een nieuw
gebouw.
In 1817 werd Gorredijk een Ringsynagoge in het kader van de ressortale indeling van het Nederlands
Israelitisch Kerkgenootschap. Bijkerken waren Noordwolde,
Drachten (tot 1821) en Heerenveen.
Naast de kerkenraad en het kerkbestuur waren de volgende
organisaties actief: een genootschap voor talmoedstudie en
verzorging van de doden voor mannen, een begrafenisvereniging voor vrouwen en
een vereniging, die verantwoordelijk was voor het plaatsen van
grafstenen. Vanaf het eind van de negentiende eeuw was er ook een
afdeling van de Alliance Israelite Universelle. In 1853 werd door
de joodse gemeente een armhuis opgericht. Een joodse toneelgroep
gaf in 1871 enige opvoeringen.
Al voor de Tweede Wereldoorlog was de joodse gemeenschap in en rond Gorredijk zo klein geworden, dat er slechts nog onregelmatig godsdienstoefeningen gehouden konden worden. Vanaf september 1942 werd het overgrote deel der joden uit Gorredijk en omgeving gedeporteerd en vervolgens in de concentratiekampen vermoord. Slechts enkelen doken onder. In de omgeving hebben tijdens de bezetting nog enkele tientallen joden uit andere plaatsen ondergedoken gezeten.
De joodse gemeente Gorredijk werd in 1948 opgeheven en bij die
van Leeuwarden gevoegd. De synagoge, die de
oorlogsjaren doorstaan had, werd in 1953 wegens de bouwvallige
staat afgebroken. De gemeente Opsterland, waartoe Gorredijk
behoort, zorgt voor het onderhoud van de joodse begraafplaats aan
de Dwarsfeart.
In 1956 is een gedenksteen aan een pand in de Hoofdstraat
aangebracht, ter herinnering aan de verdwenen joodse inwoners van
Gorredijk. In april 2001 werd in het Van Haersmapark te Drachten
een monument onthuld ter nagedachtenis aan de 14 joodse inwoners
van Drachten en Smallingerland die in de Tweede Wereldoorlog
omkwamen.
Aantal joden in Gorredijk en omgeving:
| 1798 | 39 |
| 1809 | 70 |
| 1840 | 153 |
| 1869 | 186 |
| 1899 | 137 |
| 1930 | 47 |
Collectie en mediatheek
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
meer treffers in Collectie > Documenten
Biema
1807
object, biema. maker, anoniem. materiaal, hout. datering, 1807. plaats, Gorredijk
& Nederland. collectie, Joods Historisch Museum. trefwoorden, ...
Collectie > Museumstukken > 02684
Toramantel
1918 (?)
Helderblauw fluwelen mantel met halfhoge splitten en geappliqueerde Hebreeuwse tekst,
omgeven door olijftakken. De gaten bovenop zijn afgezet met een messing ring ...
Collectie > Museumstukken > 02676
Overzichtsfoto
1982 (ca.)
foto's (8) van Joodse begraafplaats NIG Gorredijk te Kortezwaag, circa 1982.
Collectie > Fotos > 40002406
Alfabetisch register op de collectie Brilleman van de begraafplaatsen der Nederlands...
1991
Alfabetisch register op de collectie Brilleman van de begraafplaatsen der Nederlands
Israelietische Gemeenten in de Mediene Friesland = index graveyards Friesland ...
Collectie > Literatuur > 11508649
meer treffers in Collectie > Literatuur
Centraal Israel. Weeshuis
1882
Vermelding van ingekomen giften in december 1881.
Collectie > Joodse pers > 20030394
