Smilde
Kort voor 1780 vestigden zich enkele joden in Smilde, wat
gepaard ging met tegenwerking van de plaatselijke bevolking. Deze
problemen duurden tot in de negentiende eeuw voort. De provinciale
autoriteiten moesten nog in 1806 ingrijpen ten gunste van de joden
in Smilde.
De joodse gemeenschap maakte in de eerste helft van de
negentiende eeuw een aanzienlijke groei door en organiseerde zich
al voor 1821 tot een godsdienstige gemeente. Officieel viel deze
tot 1825, het jaar waarin zij als Bijkerk binnen het
Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap erkend werd, onder de
joodse gemeente Dwingeloo.
In
1846 werd een synagoge
gebouwd in Kloosterveen, één van de dorpen waaruit Smilde is
samengesteld. Twee jaar later werd een begraafplaats aangekocht
aan de Drentse Hoofdvaart. Naast een kerkbestuur en een kerkenraad
was er in Smilde ook een penningmeester voor het Heilige Land. Aan
de kinderen werd in een schooltje joods onderwijs gegeven.
In de vijftiger jaren van de negentiende eeuw raakte de joodse
gemeenschap van Smilde korte tijd verdeeld door een intern conflict
dat spoedig opgelost werd. De joodse inwoners van Smilde waren over
het algemeen werkzaam in de handel en de vleeshouwerij. Daarnaast
waren zij ook betrokken bij het maatschappelijk leven in Drenthe en
Groningen.
Vanaf de zestiger jaren van de negentiende eeuw nam de joodse
gemeente van Smilde in omvang langzaam af; aan de vooravond van de
Tweede Wereldoorlog had zij de facto opgehouden te bestaan.
Tijdens de bezetting zijn vrijwel alle joodse inwoners van Smilde
gedeporteerd en vermoord. In 1943 werd de joodse school verbouwd
tot woonhuis. Wat er met het meubilair en de rituele voorwerpen van
de synagoge gebeurd is, is niet bekend. Het gebouw zelf is na de
oorlog afgebroken. In 1950 is de joodse gemeente bij die van Assen
gevoegd. De begraafplaats wordt tegenwoordig door de plaatselijke
overheid onderhouden.
Aantal joden in Smilde:
| 1809 | 24 |
| 1840 | 88 |
| 1869 | 150 |
| 1899 | 75 |
| 1930 | 16 |
Collectie en mediatheek
Jad
1836
object, jad. maker, Doomer, Dierk. materiaal, zilver. datering, 1836. plaats, Amsterdam
& Nederland. hoogte, 32.6. diepte, ø 1.5. collectie, Joods Historisch Museum ...
Collectie > Museumstukken > 01329
Jad
1850-1875
object, jad. maker, onbekend. materiaal, zilver. datering, 1850=1875. plaats, Nederland.
hoogte, 32.0. diepte, ø 2.8. collectie, Joods Historisch Museum. ...
Collectie > Museumstukken > 01328
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
Dossier
1887-1888
Dossier met verslagen en correspondentie mbt meerdere
Ned. Isr. Gemeenten, 1887-1888.
Collectie > Documenten > 00005443
Overzichtsfoto
1984 (ca.)
Foto's (7) van de joodse begraafplaats in Smilde, circa 1984.
Collectie > Fotos > 40011074
[Binnenland] : Amsterdam
Vermelding van benoemingen met betrekking tot de Ned. Isr. schoolbesturen.
Collectie > Joodse pers > 20031385
meer treffers in Collectie > Joodse pers
Gegevens over joodse inwoners in Drente
1999
Gegevens over joodse inwoners in Drente.
Collectie > Literatuur > 12016779
