Hoogeveen
Aan het einde van de zeventiende eeuw wordt in Hoogeveen voor
het eerst melding gemaakt van joodse inwoners. Vanaf het begin van
de achttiende eeuw vestigen zich er blijvend joden. Toch worden er
nog gedurende die gehele eeuw door de overheid van Hoogeveen
allerlei maatregelen genomen om de komst en blijvende vestiging van
joden zo moeilijk mogelijk te maken.
In 1755 ontstaat er een georganiseerde joodse gemeente, die vanaf
datzelfde jaar synagogediensten houdt in
een privé-woning aan de tegenwoordige Hoofdstraat. Ruim veertig
jaar later, in 1799, wordt in de huidige Schutstraat een synagoge ingewijd. Dit
gebouw is in 1865-1866 afgebroken en vervangen door een nieuwe
synagoge.
Op de
oudste begraafplaats,
gelegen bij de Grote Kerk, dateren nog enige zerken uit de
achttiende eeuw. Tussen 1804 en 1831 is er een joodse begraafplaats
aan de Krakeelse Opgaande in gebruik geweest. In 1831 werd aan de
Zuiderweg een nieuwe begraafplaats opengesteld. Ook in het
nabijgelegen dorp Ruinen was een joodse begraafplaats, gelegen aan
de Monnikenweg.
In de negentiende eeuw breidde de joodse gemeente Hoogeveen zich
flink uit. Ze werd in het midden van de eeuw, na Meppel de op een na grootste van de
provincie. Wel werd de gemeente geplaagd door ernstige conflicten,
zodat er een tijd lang door een scheuring sprake was van twee
joodse gemeenten. In 1871 vond er een hereniging plaats. De
kinderen volgden onderwijs op de plaatselijke joodse school. In
1872 werd een nieuw schoolgebouw in gebruik genomen.
Naast
de kerkenraad en het armbestuur waren er in Hoogeveen diverse
genootschappen actief die zich bezig hielden met liefdadigheid,
hulp aan zieken en verzorgen van begrafenissen. Ook bestond er rond
de eeuwwisseling een joodse toneelvereniging.
Tijdens het interbellum waren verscheidene joden lid van de
gemeenteraad van Hoogeveen. In de dertiger jaren vestigden een
tiental joodse vluchtelingen uit Duitsland zich in de plaats.
Tijdens de bezetting zijn in oktober 1942 bij één razzia vrijwel
alle joden gearresteerd en via Westerbork naar de
vernietigingskampen gedeporteerd. Geen van hen is teruggekeerd.
Enkele tientallen joodse inwoners van Hoogeveen wisten zich te
redden door onder te duiken.
De synagoge, die in februari 1944 door de Duitsers geplunderd en
beschadigd was, is in 1948 verkocht en deed jarenlang dienst als
gereformeerde kerk. In 1995 werd het gebouw verkocht aan de
baptistengemeente.
Een monument bij de ingang van de joodse begraafplaats aan de
Zuiderweg vermeldt de namen van de gedeporteerden. Een marmeren
gedenkteken bij de voormalige synagoge aan de Schutstraat eert de
nagedachtenis van de vermoorde joden van Hoogeveen. De joodse
begraafplaats aan de Zuiderweg wordt nu door de plaatselijke
overheid onderhouden.
Tegenwoordig bestaat er een actieve joodse gemeenschap in Hoogeveen, die sinds 1988 samen met Assen en Emmen gefuseerd is tot de NIG Drenthe.
Aantal joden in Hoogeveen en omstreken:
| 1809 | 163 |
| 1840 | 286 |
| 1869 | 484 |
| 1899 | 417 |
| 1930 | 237 |
| 1951 | 27 |
| 1971 | 17 |
Collectie en mediatheek
Fotoalbum
Twee losbladige fotoalbums met 148 kleurenfoto's van joodse
begraafplaatsen in Nederland, jaren '80.
Collectie > Fotos > 40006664
meer treffers in Collectie > Fotos
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
meer treffers in Collectie > Documenten
Jad
1912-1913
Ronde verguld zilveren jad met ketting. De wijsvinger is geringd. Achter het manchet
een bolvormige decoratie. De ketting hangt ook aan een bolvormige decoratie ...
Collectie > Museumstukken > B1841
meer treffers in Collectie > Museumstukken
[Binnenland] : Amsterdam
Vermelding van benoemingen met betrekking tot de Ned. Isr. schoolbesturen.
Collectie > Joodse pers > 20031385
meer treffers in Collectie > Joodse pers
[themanummer Joden in Hoogeveen]
1989
[themanummer Joden in Hoogeveen].
Collectie > Literatuur > 11000698
