Emmen
Rond 1840 vestigden de eerste joodse handelaren zich in de turfkolonie Emmen. Aanvankelijk werden zij gerekend tot joodse gemeente van Coevorden, maar hun aantal nam zo snel toe dat Emmen in 1876 door het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap als zelfstandige gemeente erkend werd.
In
1878 werd een synagoge
ingericht, die in de volgende decennia nog enige malen vergroot zou
worden. De joodse gemeente had van 1885 tot 1915 de beschikking
over een eigen begraafplaats, gelegen aan
het Oranjekanaal in de richting van het gehucht Westeres. In 1915
werd achter de synagoge aan de Julianastraat een nieuwe
begraafplaats in gebruik genomen. Er was in Emmen een joodse
godsdienstschool, een studiegenootschap voor mannen en een
vrouwengenootschap voor het onderhoud van het synagoge-interieur.
In twintiger jaren van de twintigste eeuw was er ook een joods
toneelgroepje actief in Emmen.
Aanvankelijk hielden de meeste joodse inwoners van Emmen zich bezig met de handel tussen de boeren en de stad. Later hadden ze winkels, voornamelijk in de belangrijkste winkelstraat van Emmen. Toch waren de economische omstandigheden niet onverdeeld gunstig, rond de eeuwwisseling was ongeveer een vijfde van de joden in Emmen afhankelijk van ondersteuning.
Gedurende de bezetting werden in Emmen dezelfde
anti-joodse maatregelen als elders van kracht. Het merendeel van de
joden werd in 1942 gedeporteerd naar Polen en vervolgens
omgebracht. Enkele tientallen onderduikers overleefden de
oorlogsjaren. De synagoge diende als opslagplaats voor joodse
bezittingen en is vrijwel onbeschadigd gebleven.
Na de oorlog werd er in Emmen weer een kleine joodse gemeente opgericht. In 1974 werd de synagoge aan de Julianastraat aan de plaatselijke gemeente verkocht voor een symbolisch bedrag. Een jaar later werd het gebouw gerestaureerd. Ook in 1994 kreeg de synagoge een opknapbeurt. Twee gedenkplaten in de synagoge dragen de namen van de omgekomen joodse inwoners van de plaats.
Momenteel functioneert het gebouw af en toe als synagoge voor de
Nederlands Israëlitische Gemeente Drenthe. In mei 2000 werd in de
Julianastraat bij de synagoge een monument onthuld ter
nagedachtenis aan de joodse oorlogsslachtoffers. Tijdens Grote Verzoendag van
datzelfde jaar werd een bomaanslag gepleegd op de synagoge. Een
jaar later werd het gebouw, geheel hersteld, weer ingewijd.
Ook het dorp Nieuw-Amsterdam (Veenoord) had vanaf 1899 een eigen
synagoge. Hoewel er herhaaldelijke malen bij het N.I.K. een verzoek
is ingediend om Nieuw-Amsterdam als zelfstandige gemeente te
erkennen is dit niet toegestaan. Wel had het dorp aan de Boerdijk
een eigen joodse begraafplaats, die tegenwoordig onderhouden wordt
door de gemeente Sleen.
De grafstenen op de begraafplaats aan het Oranjekanaal in Emmen zijn geïnventariseerd in het Stenen Archief.
Aantal joden in Emmen en omgeving:
| 1809 | 48 |
| 1840 | 30 |
| 1869 | 87 |
| 1899 | 167 |
| 1930 | 182 |
| 1951 | 30 |
| 1971 | 34 |
Collectie en mediatheek
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
De Nederlandsch Israëlietische Gemeente te Emmen
1928-08-04
Krantenartikel in de Provinciale Drentsche en Asser Courant van K. Supheert
over de Nederlandsch Israëlietische Gemeente in Emmen, 1928.
Collectie > Documenten > 00012314
Jad
1912-1913
Ronde verguld zilveren jad met ketting. De wijsvinger is geringd. Achter het manchet
een bolvormige decoratie. De ketting hangt ook aan een bolvormige decoratie ...
Collectie > Museumstukken > B1841
meer treffers in Collectie > Museumstukken
Portretfoto
1906 (ca.)
Kinderportret van Selma Frank op anderhalfjarige leeftijd, circa 1906.
Collectie > Fotos > 40000966
meer treffers in Collectie > Fotos
Verslag van de handelingen der Permanente Commissie tot de Alg. Zaken van het N.I...
1909
Vierde en laatste deel van het jaarverslag van de Permanente Commissie.
Collectie > Joodse pers > 20065915
meer treffers in Collectie > Joodse pers
De Nederlandsch - Israelietische Gemeente te Emmen : naar aanleiding van haar 50-jarig...
1928
De Nederlandsch - Israelietische Gemeente te Emmen : naar aanleiding van
haar 50-jarig bestaan ; 1878 - 1928 in september a.s.
Collectie > Literatuur > 11000092
