Dwingeloo
Rond 1750 woonden er al een paar joden in Dwingeloo. Aan het
begin van de negentiende eeuw, in de Franse tijd, bestond er een
georganiseerde en officieel erkende joodse gemeente. Van een
tiental gezinnen dat toen lid was, was de helft onbemiddeld.
Ook de joodse inwoners van Beilen en Ruinen, samen zeven gezinnen,
behoorden tot de gemeente van Dwingeloo.
In 1821 werd de joodse gemeente Dwingeloo een bijkerk in de Ring van Hoogeveen. Tot
1835 gebruikte men een kamer in een herberg voor de
godsdienstoefeningen, daarna was de synagoge gevestigd in een gebouw dat
tevens onderdak bood aan een smederij. Deze synagoge werd in 1846
opgeknapt en bleef daarna tot 1923 in gebruik. In dat jaar heeft
een brand het gebouw verwoest; er is toen geen nieuwe synagoge meer
ingericht.
De joodse gemeente had vanaf 1830 de beschikking over een eigen begraafplaats in Dwingelerzand, ook wel de Dwingeler Duinen genoemd.
De joodse inwoners van Dwingeloo woonden
grotendeels dicht bij elkaar en speelden geen belangrijke rol in
het openbare leven. De grootste omvang van de gemeente werd bereikt
rond 1870.
Vanaf het begin van de eeuw tot de aanvang van de Tweede Wereldoorlog liep het aantal leden sterk terug. De enige joodse vereniging in Dwingeloo was het begrafenisgenootschap.
Tijdens de Duitse bezetting zijn vrijwel alle leden van joodse
gemeenschap in Dwingeloo gedeporteerd en omgekomen in de
concentratiekampen.
In 1950 werd de joodse gemeente van Dwingeloo officieel opgeheven
en bij die van Hoogeveen gevoegd. De joodse begraafplaats wordt
door het plaatselijke bestuur onderhouden, maar is ondanks een
verzoek hiertoe niet op de lijst van beschermde monumenten
geplaatst. De grafstenen op de begraafplaats zijn geïnventariseerd
in het Stenen Archief.
In 2004 is een parochet
afkomstig uit Dwingeloo, dat tijdens de Tweede Wereldoorlog
ontvreemd werd, weer boven water gekomen en overgedragen aan het
Joods Historisch Museum.
Aantal joden in Dwingeloo en omgeving:
| 1809 | 84 |
| 1840 | 63 |
| 1869 | 75 |
| 1899 | 47 |
| 1930 | 21 |
Collectie en mediatheek
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
Fragment
1939
Ronde voorhang-applicatie met hebreeuws opschrift aan de bovenzijde met
accolademotieven versierd. Aan de onderzijde lijkt het geheel te steunen op een ...
Collectie > Museumstukken > 06727
Spiegel van parochet
1897
Ingelijste zwarte spiegel van een voorhang in de vorm van een wapenschild. Op fond
van zwart fluweel hebreeuwse tekst geborduurd met gouddraad. Geheel afgebiesd ...
Collectie > Museumstukken > 09241
Overzichtsfoto
1923
Foto van de afgebrande synagoge Dwingelo, augustus 1923.
Collectie > Fotos > 40009889
meer treffers in Collectie > Fotos
Benoemingen [van leden van de schoolcommissies.]
1874
Vermelding van degenen die zijn benoemd tot van lid van een schoolcommissie.
Collectie > Joodse pers > 20022098
meer treffers in Collectie > Joodse pers
Gegevens over joodse inwoners in Drente
1999
Gegevens over joodse inwoners in Drente.
Collectie > Literatuur > 12016779
