Coevorden

In 1697 kreeg voor het eerst een jood toestemming zich in Coevorden te vestigen en de plaatselijke Bank van Lening te pachten. Het werd hem toegestaan om in zijn huis de godsdienstige plichten te vervullen en ook werd er een stuk grond aangewezen als joodse begraafplaats. Gedurende de achttiende eeuw was de Bank van Lening veelal in handen van joodse pachters.

In 1760 woonde er een tiental joodse gezinnen in Coevorden. Tot de burgerlijke gelijkstelling in 1796 werden de rechten van de joodse ingezetenen van de plaats meerdere malen beperkt. Desondanks groeide de joodse gemeenschap vanaf het midden van de achttiende eeuw in snel tempo.

Prentbriefkaart van de Kerkstraat in Coevorden met synagoge, ca. 1930

In 1768 ontstond er in Coevorden een georganiseerde joodse gemeente. De godsdienstoefeningen werden gehouden in een huis aan de Kerkstraat. Op het erf van dit huis werden de doden begraven. In 1840 werd op dezelfde plek werd een nieuwe synagoge neergezet, die in 1879 gerenoveerd werd.

De joodse gemeente van Coevorden beschikte over een godsdienstschool die ook door enige kinderen van het nabijgelegen Dalen bezocht werd. Er waren naast enige religieuze genootschappen, zoals een vereniging voor studie van de Tora, voor bedeling en voor de verzorging van de synagogale gebruiksvoorwerpen, ook een ontspanningsvereniging, een toneel- en gezelligheidsvereniging en een zionistische jeugdbeweging.

Coevorden telde twee joodse begraafplaatsen, waarvan de oudste, op het erf van de synagoge, aan het einde van de negentiende eeuw in onbruik raakte. De andere, die naast de Algemene Begraafplaats aan de Ballastweg lag, werd in 1894 ingericht. Ook in Dalen was in de achttiende en negentiende eeuw een joodse begraafplaats in gebruik. In 1997 ontstond er in Dalen een initiatief om deze begraafplaats te restaureren. Nog in hetzelfde jaar werd er een gedenksteen geplaatst. De restauratie werd in juli 2001 voltooid met de plaatsing van een hekwerk.

Godsdienstonderwijzer David Krammer (met hoed) voor de synagoge in de Kerkstraat in Coevorden, ca. 1930

Gedurende de Duitse bezetting werden de Coevordense joden getroffen door dezelfde beperkende maatregelen die ook elders in het land genomen werden. In oktober 1942 werd het merendeel van hen via Westerbork naar het oosten gedeporteerd. Slechts een gering aantal joden uit Coevorden overleefde de oorlog.

Het is niet duidelijk wat er gedurende de bezetting met de inventaris van de synagoge is gebeurd. In ieder geval werd een deel van de Toramantels in Amsterdam verborgen. Na de oorlog is de synagoge verkocht en aanvankelijk gebruikt door de gereformeerde gemeente. Na een restauratie is het gebouw sinds 1976 in gebruik als streekmuziekschool. Een gedenkteken aan de muur houdt de herinnering aan de omgebrachte joodse inwoners van Coevorden in leven.

De joodse gemeente werd in 1958 officieel opgeheven en bij die van Emmen gevoegd. De oude begraafplaats op het erf van de synagoge werd geruimd, waarbij de stoffelijke resten zijn overgebracht naar de begraafplaats aan de Ballastweg. Tegenwoordig draagt de gemeente Coevorden zorg voor het onderhoud van de begraafplaats.

Aantal joden in Coevorden en omgeving:

1763 8 gezinnen
1768 13 gezinnen
1809 211
1840 225
1869 398
1899 289
1930 226


Collectie en mediatheek

 [Coevorden & van Praagh]  
object, penning. titel, [Coevorden & van Praagh]. maker, onbekend. materiaal,
metaal & zilver. hoogte, 0.3. diepte, ø 3.5. collectie, Joods ...
Collectie > Museumstukken > 07707

 Keppel  1976 (ca.)
Blauw velours keppel met gele binnenvoering. Bovenop een gele gestoffeerde nop en
de onderrand gedecoreerd met goudkleurig band. Keppel ter herinnering aan het ...
Collectie > Museumstukken > 09896

 Dossier  
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954

meer treffers in Collectie > Documenten

 Portretfoto  1911-1930
Fotoalbumbladen (3) met foto's van de familie Sanders, circa 1911-1930.
Collectie > Fotos > 40000623

meer treffers in Collectie > Fotos

 Advertentiën : [Familieberichten]  
Namen voorkomend in de familieberichten in dit nummer.
Collectie > Joodse pers > 20045630

meer treffers in Collectie > Joodse pers

 Gegevens over joodse inwoners in Drente  1999
Gegevens over joodse inwoners in Drente.
Collectie > Literatuur > 12016779

meer treffers in Collectie > Literatuur

 Ik kom uit de mediene [restmateriaal dl. 2]  
Restmateriaal van de film van Willy Lindwer. Gesprekken met Krammer uit Groningen,
Van Coevorden uit Coevorden, Mendels uit Groenlo, Kropveld-Maas uit Aalten en ...
Collectie > Audiovisueel > 40000106

meer treffers in Collectie > Audiovisueel

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl