Nieuwe Synagoge

1752

Nieuwe SynagogeHoewel er inmiddels drie synagogen naast elkaar stonden was er in de achttiende eeuw, door de aanhoudende groei van de gemeente, nog steeds sprake van ruimtegebrek.

Aan het begin van de achttiende eeuw werd een leeg perceel aan de Deventer Houtmarkt gekocht voor de vestiging van een extra synagoge.

Op 17 juli 1730 werd de eerste Nieuwe Synagoge ingewijd. Dit was een relatief klein gebouw.

Tegen 1750 werden nog eens vier belendende percelen aangekocht. In één daarvan woonde opperrabbijn Arjeh Leib ben Saul, de stichter van het Hoogduitse Beth Hamidrasj Ets Chaim.

 Nieuwe SynagogeAl deze gebouwtjes, ook de synagoge van 1730, werden afgebroken om plaats te maken voor een nieuw gebouw. Dit is de huidige Nieuwe Synagoge.

Koepel in de Nieuwe Synagoge, 1987 (foto Jeroen Nooter)Het ontwerp is toegeschreven aan stadsbouwmeester Gerard Frederik Maybaum. De vloeroppervlakte van het gebouw meet ruim 19 x 19 meter, waardoor het de grootste van de vier synagogen is. Het bouwplan komt grotendeels overeen met dat van de Grote Synagoge. Ook hier dragen vier gemarmerde kolommen de gewelven en galerijen.

In tegenstelling tot de Grote Synagoge heeft de Nieuwe echter slechts twee galerijen, die langs de zijgevels lopen.

Het meest opvallende aan de synagoge is de fraaie centrale lichtkoepel.
Eind achttiende eeuw bood de synagoge plaats aan 596 mannen en aan 376 vrouwen.

De Nieuwe Synagoge werd ingewijd op 25 maart 1752. In de loop van de tijd heeft het gebouw maar weinig veranderingen ondergaan. In 1923 zijn de vensters naast de Ark dichtgemetseld, maar verder verkeerde de synagoge tot de Tweede Wereldoorlog nog praktisch in oorspronkelijke staat.

Nieuwe SynagogeBoven de hoofdingang aan het huidige Jonas Daniël Meijerplein zijn enkele Hebreeuwse teksten te vinden. Het bovenste opschrift, een citaat van Psalm 14:7 bevat het jaartal van de inwijding, daaronder staat: 'dit is de poort van de Eeuwige, mogen de rechtvaardigen hier binnengaan' (Psalm 118:20).

Tijdens de bezetting is het interieur zwaar beschadigd. De imposante mahoniehouten bima en de rijk bewerkte Ark zijn gesloopt, de kandelaars, lichtkronen en dergelijke ontvreemd.

Sinds de restauratie en verbouwing van 1987 maakt de Nieuwe Synagoge deel uit van het synagogencomplex, dat het Joods Historisch Museum herbergt.

Nieuwe Synagoge De begane grond van de Nieuwe Synagoge wordt gebruikt voor wisseltentoonstellingen.

Op de galerij is de permanente tentoonstelling Geschiedenis van de joden in Nederland 1900-heden te vinden.

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl