Joodse HBS en Joods Lyceum
Voormalige Stadstimmertuin 1 en 2
In de Voormalige Stadstimmertuin liggen de gebouwen van de joodse HBS en het Joods Lyceum recht tegenover elkaar.
Joodse HBS
In 1848 was de vrijheid van onderwijs al in de wet vastgelegd. Toen in vervolg daarop in 1920 wettelijk werd bepaald dat de overheid openbaar en bijzonder onderwijs op gelijke voet zou subsidiëren, maakte dat de weg vrij voor de oprichting van een joodse middelbare school. In 1928 begon, met 22 leerlingen, de orthodox-joodse HBS aan de Herengracht, om in 1938 te verhuizen naar de Voormalige Stadstimmertuin 2, middenin de toenmalige jodenbuurt waar de meeste, armere leerlingen woonden.
Joods Lyceum
De oprichting van het Joods Lyceum (1941-1943) was een direct gevolg van de Duitse bezettingspolitiek. Joodse leerlingen van openbare middelbare scholen in Amsterdam, waar de meeste joodse kinderen op zaten, werden van hun scholen verwijderd en mochten nog slechts onderwijs volgen aan het Joods Lyceum aan de Voormalige Stadstimmertuin 1.
In tegenstelling tot de joodse HBS was het geen
religieuze school. De bekendste leerling van het Joods Lyceum is
Anne Frank (1929-1945). Een der docenten was de later bekende
historicus Jacques
Presser (1899-1970). Hij schetst het Joods Lyceum in zijn boek
'Ondergang'(1965):
'Een normale school, met laatkomers, met ondeugende
kinderen, met strafwerk, met absenten…. Hier weifelt de schrijver
even, want absenten op deze school waren toch werkelijk weer iets
aparts. Als het in de stad 'onrustig' heette, dan konden zich grote
gapingen in de lokalen voordoen; maar dat was het niet alleen.
Nooit zal het de schrijver meer uit het geheugen gaan, het gebaar
(meer was het vrijwel nimmer), waarmee men uit de klas zijn blik
(meer was het vrijwel nimmer) naar een leeggekomen plaats
beantwoordde, soms was het een handzwaai: ondergedoken en soms een
handgreep: opgepakt - pantomime van een paar seconden, tientallen
malen uitgevoerd.'
Van zowel de joodse HBS als het Joods Lyceum heeft
slechts een klein aantal leerlingen de oorlog overleefd. Bij het
gebouw van het Joods Lyceum zijn een plaquette en een verwrongen
davidster aangebracht. Na de oorlog heropende de joodse HBS in de
Voormalige Stadstimmertuin en kreeg eind jaren vijftig een nieuwe
naam, Joods Lyceum Maimonides. In 1973 verhuisde de school naar de
Amsterdamse buitenwijk Buitenveldert.
Collectie en mediatheek
De Joodse H.B.S. De school voor het Joodse kind
1938
Brochure van de joodse HBS, 1938.
Collectie > Documenten > 00009884
meer treffers in Collectie > Documenten
Education permanante
1983
Portret van jonge vrouw, tot middel, en 3/4 naar l.,zit achter
schooltafel, waarop twee opengeslagen boeken.
Collectie > Museumstukken > 02471
Groepsfoto
1941
Groepsfoto van leraren en leerlingen van de Joodse HBS aan de
Voormalige Stadstimmertuin in Amsterdam, circa 1941.
Collectie > Fotos > 40006604
meer treffers in Collectie > Fotos
[Binnenland] : Amsterdam
1908
Verslag van de tweede bijeenkomst waarbij werd gesproken over de oprichting van
een school voor middelbaar onderwijs op Joodse grondslag. De voorbereidingscommissie ...
Collectie > Joodse pers > 20063637
meer treffers in Collectie > Joodse pers
[nr. 19, arrest Hoge Raad (kort geding) 22 januari 1988 inzake toelating A. Brucker tot...
1988
[nr. 19, arrest Hoge Raad (kort geding) 22 januari 1988 inzake
toelating A. Brucker tot joodse school].
Collectie > Literatuur > 11000552
meer treffers in Collectie > Literatuur
Joods onderwijs in Nederland
Documentaire over joods onderwijs in Nederland. Er wordt zowel ingegaan op de
geschiedenis van het joodse onderwijs als op joodse onderwijs nu. Onder andere zien ...
Collectie > Audiovisueel > 40001152
