Aanwinsten mediatheek 2011

Fotoarchief Bram van Gelderen aan het JHM overgedragen

Eind 2010 heeft Bram van Gelderen (1928) zijn omvangrijke fotoarchief met betrekking tot joods Nederland en Israël in de periode omstreeks 1964-1996 aan het Joods Historisch Museum overgedragen. Van Gelderen, van beroep architect, heeft onder andere bekendheid verworven met zijn fraai vormgegeven ceremoniële objecten, waarvan het museum er verschillende in haar collectie heeft opgenomen.
Daarnaast is Van Gelderen ook een verwoed fotograaf. Jaren lang legde hij de verschillende aspecten van het joodse leven in Nederland vast. Besnijdenis, bar mitswa, bat mitswa of choepa; alle hoogtepunten uit de joodse levenscyclus heeft hij gefotografeerd. Niet alleen in zijn eigen Liberale Gemeente in Apeldoorn, maar ook in onder andere Velp, Arnhem en Amsterdam documenteerde hij met zijn camera het joodse leven. Zijn fotoarchief vormt een spiegel van zijn tijd en vertegenwoordigt naast een esthetische ook een grote documentaire waarde.  Het fotoarchief telt ook een groot aantal foto's die Van Gelderen tijdens zijn vele reizen naar Israël maakte.  Daar legde hij onder andere het straatleven, de architectuur, het landschap en het joods religieuze leven vast. Zijn foto's van  mensen op straat treffen door een scherpe wijze van waarnemen, waarbij iedereen, arm of rijk, religieus of seculier, tot zijn recht komt  in deze prachtige foto's. Uit de omstreeks 500 foto's die het archief telt tonen we hier een kleine selectie.

 

בערטהאלד שריפטגיסעריי און מעסינגליניע פאבריקן

kleurige voorbeelden van Hebreeuwse letterproeven

Bij het opruimen van de zolder van het huis van J.A. Dortmond vonden zijn erfgenamen een aantal dozen met kalligrafische werken en boeken over kalligrafie. Dortmond was groothandelaar in schrijfwaren en van daaruit was zijn interesse voor de kalligrafie, de kunst van het schoonschrijven, ontstaan. Hij was een groot verzamelaar van boeken over dit onderwerp.  
In 1975 droeg hij een groot deel van zijn collectie over aan de Universiteitsbibliotheek in Amsterdam, waar in 1976 het Schriftmuseum J.A. Dortmond werd geopend. Na de dood van zijn vrouw werd op de zolder tussen vele andere boeken nog een bijzonder boek gevonden met Hebreeuwse typografie, in 1924 uitgegeven door de Duitse lettergieterij Berthold. Dit in Berlijn gevestigde bedrijf, dat ook zetmachines produceerde, was toonaangevend in de wereld van de moderne typografie.

Omdat het bedoelde boek afbeeldingen bevat in Hebreeuws en Jiddisj (geschreven in hetzelfde Hebreeuwse schrift), besloten de erfgenamen van Dortmond in februari 2011 het boek aan het JHM te schenken.
Het boek is een zogenaamde letterproef, een catalogus van drukletters. Lettergieterijen of zetmachinefabrikanten stuurden zulke proeven aan drukkers en zo konden hun klanten zien welk lettermateriaal ze in huis hadden. Het boek is rijk geïllustreerd in mooie kleuren en de schutbladen zijn prachtig gedecoreerd. De band is in rood, blauw en goud en voorop staat in Hebreeuwse letters

 בערטהאלד שריפטגיסעריי און מעסינגליניע פאבריקן  (Berthold, Sjrifstjtelerei oen Mesinglinië Fabriken).

Op 72 bladzijden worden allerlei verschillende Hebreeuwse lettertypen getoond en voorbeelden van hoe deze zijn gebruikt. Zo zijn er afbeeldingen van menukaartjes en programma's voor concerten in het Jiddisj, een nieuwjaarskaart in het Hebreeuws, een fragment uit een Psalmtekst, een tekst bij een medisch handboek en een kalender, een visitekaartje van een tuinder en talloze andere voorbeelden. Met het uitgebreide overzicht van allerlei verschillende Hebreeuwse letters vormt dit een mooie aanwinst voor onze collectie.

Zie ook de bijzondere mediatheekaanwinsten in 2008, 2009 en  2010