Aanwinsten mediatheek 2010

Russische manuscripten van Etty Hillesum gevonden

In 2009 vond mevrouw Betty van Luin bij een vuilniscontainer op de Hobbemakade in Amsterdam een opengescheurde vuilniszak met boeken. In één daarvan, een uitgave van Drie tooneelstukken van Bordewijk, trof ze wat Russische notities in de marge aan en twee losse Russische briefjes waarvan er één was ondertekend met "E. Hillesum". Vergelijking met manuscripten uit de collectie van het Joods Historisch Museum leerde haar dat het hier om aantekeningen van Etty Hillesum ging.
Begin 2010 heeft mevrouw Van Luin zowel de uitgave van Bordewijk als de twee briefjes aan ons museum geschonken.

Etty, wier moeder uit Rusland afkomstig was, ging na haar rechtenstudie eind jaren dertig Russisch studeren en gaf, zoals we uit haar dagboeken weten, ook les in die taal. Eén van de briefjes is gericht aan haar leerling Klaas Kort waarin zij hem meldt dat ze helaas geen tabak voor hem heeft kunnen krijgen. Het tweede briefje is een vertaling van  een fragment uit het 'Verhaal over een brief en een analfabete' van Michaïl Zosjtsjenko. De vertaalcolleges Nederlands-Russisch die zij zelf bij prof. Becker volgde komen ook in haar dagboek ter sprake. Zo schrijft ze op 12 januari 1942: "Ik begin maar met wat grammatica, die vertaalde Bordewijk repeteren en Hetty prepareren."
Voor de vertaalcolleges maakte ze onder andere gebruik van Bordewijks toneelstuk 'Driehoek met den huisgenoot' dat was opgenomen in de bovengenoemde bundel Drie tooneelstukken. Dat nu  juist haar exemplaar, compleet met vertaalaantekeningen, boven water is gekomen, mag zeer bijzonder heten. Tezamen met de twee briefjes vormt het een welkome aanvulling op het reeds aanwezige archiefmateriaal met betrekking tot Etty Hillesum.

meer over Brief aan Klaas Kort
meer over aantekeningen in De Drie Tooneelstukken

 

Sylvain Poons

De in zijn tijd bekende toneelspeler Sylvain Poons (1896-1985) begon zijn carrière in 1917. Hij was een telg uit een joodse familie van artiesten en paste in de traditie van het joodse amusement dat voor de Tweede Wereldoorlog nog altijd bestond. Bekendheid kreeg hij vooral door zijn deelname aan films als "Bleeke Bet"en "De Jantjes" beiden uit 1934.

Een onlangs aan ons geschonken archiefje bevat onder andere een gastenboek van Poons' vijftigjarig toneeljubileum. We komen er bekende namen in tegen als Simon Carmiggelt, Wiesje Bouwmeester, Enny Mols-de Leeuwe, Simon van Collem, Toon Hermans , Mary Dresselhuys en Johan te Slaa.

De nieuwe aanwinst bevat verder veel fraai fotomateriaal zoals familiefoto's, maar ook scènefoto's van onder andere de bovengenoemde films "De Jantjes" en "Bleeke Bet". Al met al geeft deze nieuwe aanwinst een aardig beeld van leven en werk van deze joodse artiest.

 

 

 

Levensverhaal Hanna Lipmann-Jeidels

Voordat de in Frankfurt am Main geboren Hanna Lipmann-Jeidels (1883-1943) in 1943 gedeporteerd werd, liet ze op haar woonadres aan de Buzziburglaan in Driebergen-Rijssenburg een doos achter met foto's, documenten en een paar prenten die het verhaal vertellen van haar en haar familie. Hanna was in 1933 in Driebergen terecht gekomen omdat één van haar twee zussen getrouwd was met de Utrechtse hoogleraar fysische geografie Karl Oestreich, die eveneens aan de Buzziburglaan woonde. Aan diezelfde laan woonden ook verschillende leden van de familie Maagdenberg, die zowel met Hanna als met het echtpaar Oestreich bevriend raakten. Hanna werd in Auschwitz vermoord en de doos met haar levensverhaal kwam terecht bij de familie Maagdenberg. Begin 2010 besloot de ruim 90-jarige heer W.C. Maagdenberg een goede bestemming voor het materiaal te vinden. Zo kwam het in april 2010 uiteindelijk in het Joods Historisch Museum terecht.

Het materiaal in de doos met memorabilia  is van hoge kwaliteit en geeft een boeiend beeld van het leven van een bemiddelde joodse familie vanaf omstreeks 1850 tot aan de Tweede Wereldoorlog, waarbij het leven van Hanna zelf centraal staat. Eén van de voorouders van Hanna, Berend Kossmann, was de bezitter van een fraai landhuis in de buurt van Hannover. Hiervan treffen we een tweetal fraaie prenten aan. Verder bevat het veel familiefoto's van hoge kwaliteit die een prachtig beeld oproepen van het leven van een gegoede joodse familie in Duitsland in de periode ca. 1880-1930. In 1905 trouwde Hanna met de uit Breslau afkomstige Ernst Lipmann. Uit dit huwelijk werd in 1907 hun dochter Anne-Marie geboren. Ook uit de jaren dertig, toen Hanna als weduwe alleen in Nederland kwam wonen, zijn de nodige foto's bewaard gebleven. Dankzij de schenking van deze intrigerende doos met foto's is het leven van Hanna Lipmann-Jeidels en haar familie in zekere zin weer tot leven gekomen.