Aanwinsten Mediatheek - 2006

Violiste Rita Dalvano (1908-2001) in foto's en documenten
Violiste Rita Dalvano werd in 1908 in Rotterdam geboren als Duifje Walvis. Op 7-jarige leeftijd wist ze al dat ze wilde leren vioolspelen. Als meisje van 17 moest ze een keer invallen voor haar broer Joop Walvis die toen als organist bij het bioscooporkest van Cinema Royal werkte. Dit optreden zou haar carrière als violiste een beslissende wending geven. Haar verdere carrière zou ze in de amusementswereld doorbrengen. Ze leidde verschillende damesorkesten en was de eerste vrouwelijke stehgeigerin van Nederland. Ze bleef tot hoge leeftijd actief en overleed in december 2001.

Het museum is in januari 2006 in het bezit gekomen van enige foto's en documenten uit haar nalatenschap. Zo omvat deze recente aanwinst onder andere het typoscript van haar zeer uitgebreide autobiografie, waarin ze verslag doet van hoogte- en dieptepunten in haar carrière, en haar leven met haar twee echtgenoten, de kunstschilder Metten Koornsta en vertaler Michiel Parren.

Familiearchief Baruch
In Januari 2006 werd onze documenten- en fotocollectie verrijkt met stukken betreffende de Portugees-joodse familie Baruch. Familiegeschiedenissen geven vaak een onverwacht en intiem beeld op de geschiedenis. We worden geconfronteerd met de belevenissen van personen door wier lotgevallen we vaak veel kunnen leren over de periode waarin zij leefden.

De stamboom van de familie Baruch is door de schenkster uitgezocht tot voorvader David Sacharias Baruch (1777-1837) die in 1812 een kind verwekte bij de niet joodse Wilhelmina Imke (1787-1864). Hoewel David nooit met Wilhelmina is getrouwd erkende hij het kind, Isaac van David Sacharias Baruch, als het zijne, liet het besnijden en bleef (evenals generaties latere familieleden) een gerespecteerd lid van de Portugees-joodse gemeente in Amsterdam.

De archiefstukken die wij over deze familie hebben gekregen gaan terug tot de door David erkende Isaac Baruch (1812-1877) die in 1840 trouwde met Mirjam Abenacar Ximenes. Het archief loopt door tot de lotgevallen van het echtpaar Leonard Sacharias Baruch en zijn Engelse vrouw Mabel Elisabeth White die in 1934 trouwden. Het archief omvat onder andere het oorlogsdagboek van Mabel White, veel brieven, een poëziealbum en feestdrukwerk voor verschillende huwelijken.

Fotoalbum van het Zwitserse vluchtelingenkamp Les Verrières
In december 2005 is het museum in het bezit gekomen van een album met foto's van het Zwitserse vluchtelingenkamp "Les Verrières". De fraaie foto's uit dit album zijn in 1943 en 1944 gemaakt door Frans Stoppelman. Stoppelman was fotograaf van beroep en een van de ingezetenen van dit werkkamp.

Wie als vluchteling Zwitserland binnenkwam werd in eerste instantie opgenomen in een zogenoemd Sammellager. Hier verbleef men over het algemeen slechts enkele dagen waarna men in een Auffangs- of Quarantainelager terecht kwam. Daarna volgde doorzending naar andersoortige opvang in bijvoorbeeld hotelkampen (voor gezinnen) of werkkampen (meestal voor jonge alleenstaande vluchtelingen).

Les Verrières behoorde tot dat laatste type kamp en was achter het Juragebergte gelegen tegen de Franse grens aan.
In totaal verbleven er tijdens de Tweede Wereldoorlog ongeveer 1300 joodse vluchtelingen uit Nederland in Zwitserland. De mannelijke ingezetenen van Les Verrières moesten werkzaamheden verrichten op het gebied van wegenbouw. De foto's van Stoppelman geven een beeld van de verschillende aspecten van het leven in dit Zwitserse werkkamp. 

Archief van Ernst Alfred Witt (1910-1943)

In april 2005 kwam het museum in bezit van twee grote hutkoffers waarin de Duitse jood Ernst Alfred Witt zijn persoonlijke herinneringen met zich had meegedragen.
Ernst Witt werd op 19 december 1910 in Berlijn geboren. Hij vestigde zich begin jaren dertig in Rotterdam, voor zijn werk bij het ijzerwarenconcern Schweitzer & Oppler, en bleef na de machtsovername van Hitler noodgedwongen in Nederland. Na drie jaar kreeg hij een betrekking bij het ijzerwarenbedrijf Sideron, een dochteronderneming van het Schweitzer-concern.

In Nederland trouwde hij waarschijnlijk omstreeks 1942 met Mies Metselaar. Hoewel onder andere de firma Sideron pogingen ondernam om Ernst voor deportatie te behoeden werd hij op 12 december 1942 via Westerbork naar Auschwitz gedeporteerd waar hij op 28 februari 1943 werd vermoord.

Vele jaren na de oorlog kwamen de hutkoffers boven water. Zij werden door nabestaanden van Mies Metselaars zus Dini aan het museum geschonken, en bevatten onder andere een poëziealbum van zijn moeder uit de jaren 1898-1900 en verschillende familiefoto's. Ze geven een indringend beeld van het leven van een jonge joodse man in ballingschap.

Foto's en documenten van Nettie Frankfort en Rob Heilbut
"Voor zijn vrouw en vier jeugdige kinderen een dag van veel gemis, maar in hun woning, waar het vol hangt met werk van vader, daar leeft vader altijd, daar hangt dat ernstig zelfportret en iets verder zijn lachende kop met fez en burnous, fel van kleur en hartelijk van lach."

Dat schreef de schilder Martin Monnickendam in 1924 in het joodse weekblad De Vrijdagavond, naar aanleiding van de 60ste geboortedag van de jonggestorven kunstschilder Eduard Frankfort (1864-1920).

Bij toeval kreeg het museum in juni 2005 een aantal fotoalbums waarin we dat interieur van Eduard Frankfort, aan de Beethovenstraat in Amsterdam, goed kunnen zien. De foto's zijn genomen bij het huwelijk van Eduards dochter Nettie Frankfort met de musicus Rob Heilbut, in 1941.
Het interieur was nog precies zo als Monnickendam dat in 1924 had beschreven. Het huis hangt inderdaad vol met schilderijen van Frankfort. Nog altijd is daar het ernstige zelfportret, maar ook die lachende kop met fez. Verder zien we portretten van zijn vier kinderen.
Allemaal schilderijen die in 1924 al aan de muur hingen en die zich nu in de collectie van het Joods Historisch Museum bevinden. Het gebeurt niet vaak dat ons een zo direct en intiem beeld wordt vergund in de geschiedenis van schilderijen uit onze collectie.