Achtergrondinformatie en kanttekeningen bij het gebruik

Opbouw van de cartotheek

Het is eigenlijk misleidend om van 'de' Joodsche Raad Cartotheek te spreken, want deze cartotheek is een combinatie van diverse cartotheken. Een deel van de kaarten is tijdens de oorlog aangemaakt door diverse organen of afdelingen van de Joodsche Raad.

Niet van alle kaarten is te duiden welke Joodsche Raad-afdeling ze heeft gemaakt, maar in ieder geval kunnen worden onderscheiden de Sperre-cartotheek Keizersgracht (hoofdzetel Joodsche Raad), en de zogenaamde werkkaarten, die procesgegevens bevatten van o.a. de Antragstelle Westerbork.

Een deel van de kaarten in de huidige cartotheek is pas na de oorlog toegevoegd. Dit is gebeurd door Volksherstel  (noot 1) en het Opsporingsbureau voor Joden van de Afdeling Amsterdam van het Nederlandse Rode Kruis. Na de bevrijding werden cartotheken samengevoegd én werd de ordening van het kaartsysteem veranderd: de nieuwe volgorde was fonetisch-lexicografisch. Dit ordeningssysteem was toen gebruikelijk voor opsporingscartotheken. Voor de nieuwe ordening zijn per bak kaartjes gemaakt met overzichten van de voorkomende namen en de diverse spellingsvarianten. Deze overzichtskaarten zijn niet meegenomen in de digitalisering.

Na de oorlog werden er bovendien aan de kaartjes gegevens over de lotgevallen van de betrokken personen toegevoegd, met name de deportatiedatum, en gegevens over terugkeer of plaats/datum van overlijden.

Interpretatie van de gegevens

Op grond van onderzoek is vastgesteld is dat veel gegevens zijn overgenomen uit andere bronnen: transportlijsten, deportatielijsten, huispost van de Joodsche Raad etc.. Gegevens worden pas informatie als de context bekend is. Kennis over de context is derhalve van groot belang, zeker bij deze cartotheek. Maar door het gebrek aan vooral administratieve continuïteit zijn de gegevens op de kaartjes vaak moeilijk te duiden. Bovendien zijn gegevens uit andere bronnen in een aantal gevallen niet op de kaartjes overgenomen.

Vooral bij wetenschappelijk onderzoek is een goede interpretatie van het materiaal nodig met kennis van de context van het materiaal. Die context wordt gevormd door archieven van het Informatiebureau van het Nederlandse Rode Kruis en diverse archieven die elders aanwezig zijn.

Absolute zekerheid over de juistheid van de informatie op de kaart kan niet worden gegarandeerd. Bij twijfel of tegenstrijdigheid is nader onderzoek door de afdeling Oorlogsnazorg van het NRK te adviseren.

Kanttekeningen bij het gebruik van de fysieke en digitale Joodsche Raad-Cartotheek

De Joodsche Raad Cartotheek bevat een schat aan gegevens, maar er is een aantal kanttekeningen te maken bij het gebruik.

bij de originele cartotheek:
- Volledigheid. Geen enkel systeem is volledig, ook dit systeem niet. Niet iedereen komt er in voor en dan valt met name te denken aan de gemengd gehuwden. De hoeveelheid informatie op de kaartjes is wisselend. Soms alleen personalia en een deportatiedatum, in andere gevallen een heel CV en allerlei procedurele informatie over Sperres (het verleende uitstel van deportatie).
- Juistheid. Het systeem is het product van mensenwerk. Er kunnen indertijd personalia zijn verwisseld of de informatie kan fouten bevatten. Ook kunnen gegevens verkeerd zijn overgenomen uit andere bronnen.

bij de digitale kopie:
- Volledigheid. Iedere bewerking, ook digitalisering, leidt tot fouten. Tijdens het scannen kunnen er kaartjes zijn overgeslagen.
- Juistheid. Het is onvermijdelijk dat bij het indexeren door datatypistes fouten zijn gemaakt.
- Structuur. De ordening van de cartotheek is niet duidelijk omdat men de gegevens alleen via de zoekmachine kan benaderen. De overzichtskaarten met de diverse spellingswijzen van namen zijn niet gedigitaliseerd.

Meer achtergrondinformatie

Onder de titel 'Vermoedelijk op transport' heeft Raymund Schütz, medewerker van de afdeling Oorlogsnazorg van het Nederlandse Rode Kruis, zijn masterscriptie Archiefwetenschappen geschreven over de Joodsche Raad Cartotheek. De volledige scriptie is hier in te zien.

 

(bron tekst: Regina Grüter / Raymund Schütz  - NRK, maart 2012)

 

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl