Oog voor het portret  18 december 1992 t/m 4 april 1993

vier eeuwen Nederlands-joodse portretten

Oog voor het portretUit zijn rijke en gevarieerde collectie toont het Joods Historisch Museum van 18 december 1992 tot en met 4 april 1993 een prachtige verzameling Nederlands-joodse portretten. De portretten van de tentoonstelling 'Oog voor het portret. Vier eeuwen Nederlands-joodse portretten' beslaan de periode vanaf de zeventiende eeuw tot op heden. Uit 2600 portretten is voor deze tentoonstelling een selectie gemaakt van de 160 meest interessante schilderijen, prenten en tekeningen, foto's en sculpturen. Informele portretten, die het leven van alledag weergeven, en portretten van prominenten scheppen tezamen een uniek beeld van de maatschappelijke ontwikkeling van de joden in Nederland. Nooit eerder is een dergelijk overzicht van portretten getoond waarin joden en hun betekenis voor de Nederlands-joodse geschiedenis centraal staan.

In de Gouden Eeuw bestond de traditie dat voorname personen zich lieten portretteren. Vooral de invloedrijke Portugese joden namen dit gebruik over. Sprekende portretten van vooraanstaande joodse families, rabbijnen en geleerden uit de zeventiende en achttiende eeuw maken deel uit van de getoonde verzameling. In 1796 werd het Nederlands staatsburgerschap aan de joden verleend. Hiermee kregen eerst de welgestelden en later ook de bredere lagen van de joodse bevolking toegang tot het maatschappelijk leven. Representatief voorbeeld in de tentoonstelling is een prent uit 1835 met Jonas Daniël Meijer. Hij was de eerste joodse advocaat in Nederland en hij bepleitte bij Lodewijk Napoleon betere levens-omstandigheden voor de joden. De middenklasse emancipeerde halverwege de negentiende eeuw, onder Thorbecke, en de lagere klasse later toen het socialisme in opkomst kwam. Een zeldzame foto uit 1911 toont het bestuur van de Algemene Nederlandse Diamantbewerkers Bond, de voorloper van de huidige PvdA, bij het Wertheimpark in Amsterdam. Met de ontwikkeling van de fotografie nam het portretteren een hoge vlucht. Niet alleen prominenten werden vereeuwigd, maar ook de mens van alledag. Dit gold ook voor de Nederlandse joden. Vier eeuwen portretten, waarin een grote verscheidenheid aan schilderijen, prenten, foto's en sculpturen elkaar afwisselt, weerspiegelt de ontwikkeling van het maatschappelijk leven van de joden in Nederland. In de tentoonstelling 'Oog voor het portret. Vier eeuwen Nederlands-joodse portretten' wordt dit duidelijk gemaakt door middel van een inhoudelijke en ruimtelijke tweedeling: 'Traditie en Ontwikkeling' en 'Maatschappij en Emanicipatie'.

In de opstelling staat een computer, waarmee meer informatie over de maatschappelijk prominente personen achter het portret opgevraagd kan worden.

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl