Vanaf 24 oktober was in het Joods Historisch Museum de expositie
Naar de Nieuwe Wereld. De Landverhuizers van Eugeen van Mieghem
(1875-1930) te zien. Ongeveer honderd werken van de Belgische
kunstenaar Eugeen van Mieghem werden getoond. Zijn tekeningen,
pastels en schilderijen variëren van havengezichten tot
cafétaferelen, maar laten vooral emigranten zien in de haven van
Antwerpen een eeuw geleden. Vanuit deze havenstad vertrokken toen
miljoenen mensen naar de Nieuwe Wereld, op zoek naar geluk. Onder
hen bevonden zich honderdduizenden joden uit Oost-Europa en
Rusland. De expositie in het JHM gaf met het werk van Van Mieghem,
aangevuld met historisch materiaal, een beeld van de massale
volksverhuizing naar Amerika. Erwin Joos, conservator van het Van
Mieghem Museum in Antwerpen, stelde de tentoonstelling samen.
Dat er zich onder de emigranten zoveel joden uit Oost-Europa en
Rusland bevonden was enerzijds het gevolg van het antisemitisme dat
enorm was aangewakkerd na de moord op tsaar Alexander II (1881) en
anderzijds door de heersende armoede. Joden werden verantwoordelijk
gehouden voor deze sociale en economische crisis. Voortdurende
onderdrukking en vervolging van joden leidden tot hun grootschalige
vertrek naar het westen. Na een vaak wekenlange reis kwamen ze aan
bij de grote havens van West-Europa. Antwerpen was een van de
vertrekplaatsen naar hun einddoel, de Nieuwe Wereld.
Eugeen van Mieghem groeide op in de haven van Antwerpen. Zijn
moeder had hier een café, recht tegenover het terrein van de
rederij Red Star Line. Deze rederij, die inspeelde op de vele
migranten en goedkope tickets aanbood, verscheepte tijdens haar
bestaan zo'n drie miljoen emigranten naar Amerika. Van Mieghem keek
dagelijks uit op wat zich rondom de gebouwen van de Red Star Line
afspeelde: de drukte op de kaden met de vele migranten, wachtend op
hun vertrek of op de strenge medische keuring die ze moesten
ondergaan. Dit maakte grote indruk op hem en inspireerde hem om te
gaan tekenen. In vaak grillige houtskool- of krijtstreken gaf hij
de hoop en weemoed van de landverhuizers treffend weer.
Van Mieghems kunst werd door kunstcritici geprezen en vergeleken
met kunstenaars als Kollwitz, Steinlen en Forain. Hoewel zijn
oeuvre vanaf zijn dood in 1930 in de vergetelheid raakte, krijgt
het de laatste jaren weer meer belangstelling. In 1983 werd de
Stichting Eugeen van Mieghem opgericht en in 1993 het Eugeen van
Mieghem Museum in Antwerpen. Verder waren er tentoonstellingen in
het Ellis Island Immigration Museum in New York en in Duitsland en
Engeland. Voor het eerst werd nu in Nederland een expositie
exclusief aan zijn werk gewijd.