Martin Monnickendam (1874-1943)  9 september t/m 5 december 1999

In het licht van de kleur

Martin MonnickendamIn de tentoonstelling In het licht van de kleur toont het Joods Historisch Museum de drieënveertig belangrijkste werken van Martin Monnickendam. Deze variëren van manshoge doeken met voorstellingen van theaterpubliek, synagoge-interieurs en stillevens tot intieme portretten en stadsgezichten. De expositie geeft een beeld van Monnickendams unieke stijl, die vooral wordt gekenmerkt door zijn kleurgebruik. Zijn palet is zo helder en levendig dat andere schilders hun werk niet graag naast zijn werk hingen. Tijdens zijn leven was Monnickendam geliefd bij pers en publiek en ontving hij talrijke nationale en internationale onderscheidingen. Desondanks lijkt de schilder nu enigszins vergeten. Het Joods Historisch Museum wil het werk van Martin Monnickendam met deze tentoonstelling weer de aandacht geven die het verdient en laten zien waar deze schilder een meester in was: kleur en spektakel.

Martin Monnickendam was een productief kunstenaar getuige de bijna 4000 werken die tot op heden zijn gecatalogiseerd. Zijn oeuvre omvat naast olieverfschilderijen ook pastels, aquarellen, tekeningen, etsen en affiches. Bovendien was hij een populair illustrator in dag- en weekbladen, zoals de Amsterdammer en het Algemeen Handelsblad. Monnickendam heeft zich als kunstenaar nooit aangesloten bij een groep of kunststroming; hij heeft zijn onafhankelijke positie altijd weten te behouden.

Het meest bekend was Monnickendam om zijn theaterinterieurs. Rond 1900 was het theater voor vele kunstenaars een geliefd onderwerp. Het bijzondere van Monnickendam is, dat hij niet de artiesten schilderde, maar de toeschouwers. Tussen het theaterpubliek zijn op deze schilderijen vaak zijn vrouw en kinderen en andere bekenden van hem terug te vinden. Gebruikmakend van de gasverlichting in de theaters schilderde hij loges vol met mensen, waarin hij zijn kwaliteit als portretschilder combineert met een voorliefde voor grote doeken.

Afkomstig uit een geassimileerd joods gezin, dat behoorde tot de gegoede Amsterdamse burgerij, mocht Monnickendam op zeventienjarige leeftijd naar de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten. Medeleerlingen waren onder andere Piet Mondriaan, Richard Roland Holst en Lizzy Ansingh. In 1895 vertrok hij voor enige tijd naar Parijs, waar hij colleges ging volgen aan het Conservatoire des Arts et Métiers. De combinatie van academische en Franse invloeden resulteerde bij Monnickendam in de ontwikkeling van zijn eigen stijl die zich enerzijds kenmerkt door degelijkheid in compositie en vorm en anderzijds door 'Franse levendigheid'. In zijn werken is dit terug te zien in de sterke lichtpartijen en harde kleuraccenten van zijn on-Hollandse palet.

Terug in Nederland werd Monnickendam lid van de kunstenaarsverenigingen Arti et Amicitiae en St. Lucas en deed hij mee aan vele tentoonstellingen. Zijn eerste successen boekte hij in het buitenland. Hij zond zijn werk naar Barcelona, München, Stuttgart, Berlijn, Buenos Aires, Brussel en Parijs. In veel van deze steden won hij diverse prijzen. Toen in Pittsburgh (USA) een grote tentoonstelling over de moderne Europese schilderkunst werd georganiseerd, werden uit Nederland onder andere Sluijters en Monnickendam uitgenodigd, 'the two leading Dutch painters'.

De Eerste Wereldoorlog maakte een abrupt einde aan deze buitenlandse tentoonstellingen. Ook in Nederland kreeg hij succes. Zo organiseerde het Stedelijk Museum te Amsterdam in 1924 een 'Eere-Tentoonstelling' ter gelegenheid van zijn vijftigste verjaardag.

Vanaf 1925 reisde Monnickendam verschillende keren naar Italië. Zijn kleurrijke reisimpressies legde hij vast op enorme doeken. Aan het eind van 1941 kreeg Monnickendam te maken met de bepalingen van de Duitse bezetter. Vanaf september van dat jaar mocht hij als jood niet meer bij Arti exposeren en in november werd hij van de ledenlijst geschrapt. Martin Monnickendam overleed in januari 1943 aan de gevolgen van een longontsteking.

Bij de tentoonstelling verschijnt een gelijknamige, rijk geïllustreerde, Nederlandstalige catalogus, die voor ƒ39,50 verkrijgbaar is in de Museumshop en de reguliere boekhandel.

De tentoonstelling en de catalogus kwamen tot stand in nauwe samenwerking met de Stichting vrienden van de Schilder Martin Monnickendam.

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl