Chaim Soutine (1883-1943)

Portrait de Charlot

Chaim Soutine wordt geboren in een groot, armlastig gezin in Smilovitchi, een klein stadje in de buurt van Minsk in Litouwen. Ondanks het verzet van zijn omgeving, op religieuze gronden, tegen zijn wens om kunstenaar te worden, vertrekt Soutine in 1909 naar Minsk, waar hij een kunstopleiding volgt. Van 1910 tot 1913 studeert hij aan de academie van Vilnius.

Chaim Soutine, Portrait de Charlot, circa 1937, Olieverf op doek, Collection Triton FoundationIn 1913 gaat hij naar Parijs en vestigt zich in Montparnasse, in La Ruche. Soutine neemt les op het atelier van Cormon, bezoekt het Louvre en wordt een gepassioneerd bewonderaar van de oude meesters, waaronder Rembrandt. Hij schildert stillevens met voedsel, stadsgezichten en zelfportretten in een rauwe, kleurrijke expressionistische stijl en leidt een teruggetrokken leven van armoede en ellende. Wanneer hij in 1915 Amedeo Modigliani ontmoet, ontstaat er een hechte vriendschap tussen de verfijnde, zelfbewuste Italiaan − die zichzelf graag voorstelde met de woorden: 'Je suis Modigliani, Juif' (Ik ben Modigliani, jood) − en de onbeholpen, ruwe Oost-Europeaan, die zich voor zijn eenvoudige joodse achtergrond eerder schaamde. Ze worden buren in het ateliercomplex Cité Falguière en Modigliani brengt Soutine in contact met zijn kunsthandelaar Leopold Zborowski, die werk van hem aankoopt. In 1922 koopt de Amerikaanse verzamelaar Albert Barnes tweeënvijftig van zijn schilderijen en zorgt daarmee voor zijn internationale doorbraak. 

In hetzelfde jaar leert Soutine de Franse verzamelaars Marcellin en Madeleine Castaing kennen, met wie hij een blijvende vriendschap sluit. De familie Castaing ontvangt hem graag op hun buiten in Lèves, waar hij onder meer de familie en huisgenoten schildert. In de volgende jaren schildert hij vervreemdende landschappen in de Provence, vertekenende portretten van koorknapen, bediendes en bakkersknechten en bloederige karkassen van runderen, paarden en gevogelte, in expressieve tinten en met een overdadig, boetserend verfgebruik. Zijn werk wordt vaak geëxposeerd en stijgt in prijs. Het Portrait de Charlot uit circa 1937 is een van de veertig werken van Chaim Soutine die oorspronkelijk tot de collectie van Marcellin en Madeleine Castaing behoorden. Compositie, verfgebruik en kleurstelling zijn exemplarisch voor zijn werk uit die tijd.

Roem en relatieve welvaart hebben Chaim Soutine weinig rust en geluk gebracht. Hij wordt geplaagd door gevoelens van onzekerheid en door maagzweren. Na de Duitse bezetting van Frankrijk in 1940 verhuist hij in de provincie van het ene onderduikadres naar het andere. Door ziekte gedwongen keert hij in augustus 1943 terug naar Parijs, waar hij overlijdt ten gevolge van een mislukte maagoperatie.

jhm.nljhmkindermuseum.nlhollandscheschouwburg.nlportugesesynagoge.nletshaim.nljoodsmonument.nlmenassehbenisrael.nl