Jibanee!  26 maart t/m 29 augustus 2004

Joodse identiteit in hedendaagse architectuur

Van 26 maart tot en met 29 augustus 2004 presenteerde het Joods Historisch Museum het eerste internationale overzicht van architectuur voor joodse instellingen vanaf het einde van de twintigste eeuw tot nu. In veertien paviljoens werden zestien hedendaagse synagogen, joodse musea en scholen van vooraanstaande architecten uitgelicht. Alle getoonde ontwerpen zijn spraakmakend en geven met vernieuwende vormen uiting aan een sterker wordende joodse identiteit.

De zelfverzekerdheid waarmee de betrokken opdrachtgevers en architecten in de afgelopen jaren naar buiten zijn getreden met spannende en innovatieve bouwprojecten getuigt van een nieuw joods zelfbewustzijn. Niet alleen de architectuur zelf is opvallend, maar ook de locatie is vaak prominent, waardoor het project een nog sterkere uitstraling krijgt. Deze ontwikkeling werd het eerst zichtbaar in de gebouwen voor joodse musea, met als revolutionair voorbeeld Daniel Libeskinds Joods Museum in Berlijn. Zowel van binnen als van buiten geeft het gebouw uitdrukking aan de joodse geschiedenis van Duitsland en de vernietiging van joods leven tijdens de oorlog. Naast musea zijn ook synagogen en scholen zeer uitgesproken in hun ontwerp. Het nieuwe gemeenschapscentrum van Zvi Hecker in Duisburg bijvoorbeeld staat op een belangrijke plek in de stad en is met zijn uitwaaierende structuur een complex dat niet over het hoofd gezien kan worden.

Deze vernieuwingsgolf kon pas twee generaties na de Tweede Wereldoorlog ontstaan. Joodse gemeenten zijn weer gegroeid en vitaal. De val van de Muur gaf hieraan een extra impuls met de komst van vele Russische migranten naar het Westen. Terwijl joodse instellingen voorheen bescheiden en onopvallend waren, legde het opbloeiende joodse leven de basis voor een aantal toonaangevende architectonische projecten.

JIBANEE! (Hebreeuws voor 'er wordt gebouwd') is een initiatief van het Joods Historisch Museum en reist na Amsterdam naar Osnabrück, Warschau, Berlijn, Wenen, München en Londen. De ruimtelijke vormgeving was gerealiseerd door ontwerpbureau Kossmann.dejong. Onderdeel van de expositie was een film van Joram ten Brink, waarin een aantal architecten en opdrachtgevers ingaat op de achtergronden van de getoonde ontwerpen. De expositie werd begeleid door een tweetalige catalogus (Engels/Duits) van Uitgeverij Prestel, München.