Jews/America/A Representation  7 november 1997 t/m 8 februari 1998

foto's van Frédéric Brenner

De tentoonstelling Jews/America/A Representation bestaat uit indrukwekkende panoramafoto's van royaal formaat en een groot aantal kleinere foto-impressies, gemaakt door de Franse fotograaf en etnograaf Frédéric Brenner. Twee jaar lang werkte Brenner aan zijn portret van joden in Amerika, de grootste joodse gemeenschap ter wereld. Op een zeer onverwachte en onorthodoxe manier stelt hij de kwestie van de joodse identiteit in de Verenigde Staten aan de orde. Een joodse cultuur is evident aanwezig in de foto's, maar deze cultuur is verre van eenduidig. Er bestaat geen scherpe scheiding tussen de joodse en de niet-joodse wereld en vaak fungeren ze voor elkaar als een spiegel.

Brenners foto's zijn het resultaat van zijn onderzoek naar de vraag in hoeverre een volk deel kan worden van een ander volk, maar toch ook zichzelf kan blijven. In de Verenigde Staten geldt dit niet alleen voor joden, maar ook voor de vele andere bevolkingsgroepen en etnische groeperingen.

Hoe het openbare leven in de Verenigde Staten doortrokken is van joodse elementen heeft Brenner vastgelegd in de 'inventaris'. Dit is een serie straatbeelden met joodse sporen uit de Amerikaanse samenleving, waarvan hij als het ware een fotografisch schetsboek maakte. Het was zijn inspiratiebron en vormde het uitgangspunt voor zijn ideeën over de Amerikaans joodse cultuur, die hij vervolgens uitwerkte in zeer contrastrijke groepsfoto's. Deze beelden zijn meestal voorzien van dubbelzinnige betekenissen. Rabbijnenparen fotografeert hij op grote tweepersoonsbedden in een beddenzaak. Psychiaters in de New York Psycho-analytic Institute zitten allen ter zijde van een grote sofa, omringd door Freud-parafernalia. Nakomelingen van de spijkerbroeken-familie Levi Strauss staan opgesteld voor een groot zeildoek aan de rand van een zwembassin. Harley-Davidson motorrijders, Jews with Hogs, legt hij vast op het moment dat zij zich verzamelen voor een synagoge in Miami Beach. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van de verscheidene originele composities, waarin Brenner stereotypering vermijdt.
Hij fotografeert ook een serie joodse vertegenwoordigers van het Amerikaanse openbare leven, de `joodse iconen'. Dit zijn beroemdheden als filmer Steven Spielberg, zangeres en actrice Barbra Streisand, politicus Henri Kissinger, cosmetica-magnate Estee Lauder, modekoning Ralph Lauren, schrijver Philip Roth en de recent overleden kunstenaar Roy Lichtenstein. Hun portretten en die van vele anderen zijn onderdeel van een installatie op Ellis Island. Op dit eiland arriveerden alle immigranten voordat ze in Amerika werden toegelaten. De installatie, met de skyline van Manhattan op de achtergrond, krijgt vorm in een panoramafoto met daarop alle `joodse iconen'. Zij staan op deze plek symbool voor de Amerikaanse cultuur, niet zozeer als beroemdheden maar als nakomelingen van immigranten.

Deze en andere tableaux vivants vertellen ieder op hun eigen wijze een verrassend verhaal over het spanningsveld tussen de joodse en de omringende cultuur.
Brenner is erin geslaagd om een bijzonder `document' met grote historische en maatschappelijke betekenis te maken.

De aanpassing van joden aan de cultuur van het land waarin ze wonen is het onderwerp waarmee Frédéric Brenner zich de afgelopen zeventien jaar als etnograaf en fotograaf heeft bezig gehouden. Hij fotografeerde joodse gemeenschappen in tientallen landen om te komen tot een typologie van de joodse diaspora. Zo reisde hij naar alle republieken van de voormalige Sovjet Unie, waar het in tegenstelling tot de Verenigde Staten erg moeilijk was om overblijfselen van het joodse leven op te sporen. Als winnaar van de Franse Prix de Rôme maakte hij een portret van de Romeinse joden tijdens een eenjarig verblijf in Rome. Brenners Sefardi Itinerary 1992 bevat foto's van afstammelingen van de joden van het Iberisch schiereiland, gemaakt in een twintigtal landen. Zijn mysterieuze foto's van de laatste Marranen, crypto-joden, in Belmonte in Portugal waren in 1991 in het Joods Historisch Museum te zien.

In het Joods Historisch Museum vindt nu de Europese primeur plaats van Jews/America/A Representation. Eenmaal eerder, eind 1996, zijn Brenners foto's over joden in Amerika geëxposeerd in de Howard Greenberg Gallery in New York. Tegelijkertijd werd zijn prachtig uitgevoerde fotoboek Jews/America/A Representation gepubliceerd. Dit boek, met een introductie van de historicus Simon Schama, is verkrijgbaar in de Museumshop en de erkende boekhandel (prijs f 149). In een inleiding van Brenner zegt hij over zijn onderneming: 'Ik leende een willig oor aan iedere stem en probeerde het scala aan uitdrukkingen van het joodse volk en van het jodendom in Amerika te begrijpen'.